Płodność i dni płodne
Edytuj artykułRóżne metody rozpoznawania płodności pozwalają mniej lub bardziej precyzyjnie określić, kiedy w danym cyklu płodność się rozpoczyna, a kiedy kończy. Do tego celu stosuje się wyłącznie obserwacje (a nie obliczenia!). Wiedza ta przydaje się do kontrolowania poczęć (planowania ich lub zapobiegania im) oraz pełni funkcje diagnostyczne.
Jak nauczyć się rozpoznawać płodność?
Aby nauczyć się skutecznie rozpoznawać dni płodne, należy poznać jedną z kilku metod rozpoznawania płodności. W Polsce dostępna jest literatura metod: Rotzera, angielskiej, niemieckiej, Kippleyów, Kramarek. Podręcznik do wybranej metody można kupić za pośrednictwem internetu. Można też zapisać się na kurs, organizowany przez powołaną do tego organizację (np. INER Polska, PSNNPR).
Nie zawsze wiarygodnym źródłem są strony internetowe i broszury poświęcone antykoncepcji i/lub nieokreślonym "metodom naturalnym" lub "kalendarzykowi".
Kiedy kobieta jest płodna?
Płodność u kobiety rozpoczyna się około 12.-15. roku życia, kończy natomiast około 50. roku. W tym czasie kobieta jest płodna zaledwie w ciągu kilku dni w każdym cyklu miesiączkowym, podczas których dojrzała komórka jajowa zostaje uwolniona z jajnika.
Fazy płodności - fazy cyklu menstruacyjnego
Z perspektywy metod rozpoznawania płodności cykl menstruacyjny (który rozpoczyna się krwawieniem miesięcznym, a kończy w ostatnim dniu przed następnym krwawieniem) dzieli się na trzy fazy:
- Faza niepłodności względnej (przedowulacyjnej). Faza niepłodności poowulacyjnej to czas od pierwszego dnia cyklu do momentu rozpoczęcia płodności. Stosowanie metod rozpoznawania płodności pozwala ustalić długość tej fazy, choć zdarza się, że wyznaczenie tej fazy jest w ogóle niemożliwe.
- Faza płodności. Faza płodności to czas, w którym może dojść do zapłodnienia, a zatem kilka dni przed owulacją i czas bezpośrednio po niej (24 godziny). Metody rozpoznawania płodności nie służą do wyznaczania dokładnego momentu owulacji, lecz są narzędziem określania granic płodności. Aby dowiedzieć się, w którym momencie wystąpi(ła) owulacja, należy udać się do lekarza na badanie USG.
- Faza niepłodności bezwględnej (poowulacyjnej). Jest to faza względnie stała - trwa zazwyczaj od 8 do 13 dni. Każda kobieta może ją rozpoznać.
Na czym polega rozpoznawanie dni płodnych?
Współczesne metody rozpoznawania płodności opierają się na obserwacji kilku czynników. Są to:
- Podstawowa temperatura ciała - temperatura mierzona zaraz po przebudzeniu i przed wstaniem z łóżka, o stałej porze i w tym samym miejscu (oralnie, waginalnie lub rektalnie) w jednym cyklu, tym samym, dokładnym termometrem (rtęciowym, rtęciowym owulacyjnym, elektronicznym z drugim miejscem po przecinku etc.).
- Śluz szyjkowy - wydzielina produkowana przez szyjkę macicy, pojawiająca się na zewnątrz narządów płciowych kobiety i dająca charakterystyczne odczucia. Śluz pobiera się przy codziennych czynnościach higienicznych.
- Szyjka macicy - samobadanie szyjki macicy polega na określeniu jej położenia, miękkości i rozwartości.
Ze względu na wykorzystywanie tych wskaźników, metody rozpoznawania płodności dzielą się na:
- Metody jednoobjawowe - uwzględniające tylko jeden wskaźnik: metoda Billingsa (tylko obserwacja śluzu szyjkowego); metoda termiczna (tylko pomiar podstawowej temperatury ciała).
- Metody wieloobjawowe/ objawowo-termiczne - uwzględniające dwa lub trzy wskaźniki (samobadanie szyjki macicy jest zazwyczaj wskaźnikiem fakultatywnym): metoda Rotzera, metoda wielowskaźnikowa "angielska", metoda niemiecka, metoda Kippleyów, metoda Kramarek.
Wybraną metodę trzeba stosować konsekwentnie i nie łączyć jej z innymi. Nauka i stosowanie rozpoznawania dni płodnych nie jest trudne. Jako metoda kontrolowania poczęć, samoobserwacja może być stosowana już od pierwszego cyklu obserwowanego pod warunkiem, że dokładnie zna się zasady metody.
Literatura
Rotzer J., Ja i mój cykl, Warszawa 2007.
Rotzer J., Sztuka planowania rodziny, Warszawa 2005.
Komentarz eksperta
Informacje o artykule:
Autor:
-
- Data utworzenia: 2012-02-14 g 13:01
- Liczba wyświetleń: 195
© Mamopedia.pl 2010
Magdalena Witkiewicz
położna, doradca laktacyjny. Pracuje w szpitalu św. Zofii w Warszawie, a także prowadzi własną szkołę rodzenia, przyjmuje porody domowe, zajmuje się opieką okołoporodową. Chętnie...
Kiedy może dojść do zapłodnienia?
Biorąc pod uwagę przeciętny trwający 28 dni cykl kobiecy, do zapłodnienia może dojść w ciągu 5-7 dni. Komórka jajowa uwolniona w trakcie owulacji żyje zwykle 15-24 godziny. Jeśli do współżycia dojdzie przed owulacją, kiedy gruczoły szyjki macicy produkują śluz umożliwiający plemnikom długie przetrwanie (nawet 5 dni), poczęcie jest możliwe, ponieważ plemniki „czekają” na komórkę jajową.
Jeśli do czasu żywotności komórki jajowej dodamy czas przeżycia plemników w sprzyjających warunkach, otrzymujemy przeciętny czas płodności pary w cyklu miesiączkowym.
Owulacja dzieli cykl miesiączkowy na dwie fazy. W tzw. fazie folikularnej organizm kobiecy przygotowuje się na przyjęcie zarodka poprzez przygotowanie śluzówki macicy, wydzielanie odpowiedniego śluzu w szyjce macicy, dojrzewanie komórki jajowej w pęcherzyku jajnikowym. Obecność śluzu w drogach rodnych - rzadkiego i przejrzystego - sprzyja żywotności plemników, zapowiada owulację, więc jest to czas, kiedy poczęcie jest bardzo możliwe.
Jeden, dwa dni po owulacji rozpoczyna się faza lutealna, w której nie może dojść do poczęcia, bo czas przeżycia komórki jajowej jest bardzo krótki. Druga faza cyklu jest raczej stała, trwa zwykle 10-14 dni.
Umiejętność określenia czasu owulacji, umożliwia ustalenie dni bezwzględnej niepłodności w II fazie cyklu.
Metody naturalnego planowania rodziny uczą oceniać dni płodne i niepłodne na podstawie obserwacji śluzu szyjkowego, pomiaru temperatury ciała (zwiększa się ona w drugiej fazie cyklu), oceny pozycji i konsystencji, otwartości szyjki macicy. Pozwala to ocenić, kiedy jest możliwość poczęcia, nawet jeśli cykle są nieregularne. Określanie dni płodnych tylko na podstawie obliczeń z uwzględnieniem przeciętnej długości cykli nie jest precyzyjną metodą określania płodności w cyklu.
Nie umiem obliczać dni płodnych, jak to się robi?
Metoda obliczania dni płodnych w cyklu miesiączkowym, tzw. kalendarzykowa Ogino-Knausa, opiera sie na kilku zasadach.
1. Owulacja, czyli uwolnienie komórki jajowej, odbywa się około 14 dnia cyklu z przesunięciem o dwa dni w obydwie strony.
2. Komórka jajowa żyje i pozostaje zdolna do zapłodnienia przez około 24 godziny.
3. Plemniki są w stanie przetrwać 3-5 dni w sprzyjającym środowisku.
Do zastosowania metody konieczne jest obserwowanie długości co najmniej 6-12 cykli miesiączkowych. Wybierając najkrótszy z obserwowanych cykli odejmujemy 18 dni uzyskując pierwszy płodny dzień w cyklu, a odejmując 11 od najdłuższego z obserwowanych cykli uzyskujemy ostatni dzień płodności w cyklu miesiączkowym.
Przykładowo:
Jeśli najkrótszy cykl w ostatnim roku trwał 27 dni,
27 - 18 = 9.
Jeżeli nie planuje się ciąży, można współżyć do 8. dnia cyklu miesiączkowego.
Jeśli najdłuższy cykl w ostatnim roku trwał 30 dni,
30 - 11 = 19 dni.
Jeżeli nie planuje się ciąży, można współżyć od 20. dnia cyklu.
Nie jest to jednak zbyt skuteczna metoda zapobiegania ciąży. Nie nadaje się dla kobiet o nieregularnych cyklach. Jest możliwe uzyskanie większej skuteczności metody, jeśli połączy się ją z innymi metodami naturalnymi, takimi jak metoda termiczna czy obserwacją śluzu szyjkowego.