PCO(S) - zespół policystycznych jajników

Zespół policystycznych jajników (PCOS - Policystic Ovary Syndrome) dotyczy 5-10% kobiet w wieku rozrodczym i jest najczęstszą (50-70%) przyczyną zaburzeń jajeczkowania. Obraz kliniczny może być bardzo zróżnicowany, poszczególne objawy mogą występować z różnym nasileniem bądź nie występować wcale. Objawy pojawiają się najczęściej już w wieku dojrzewania i z czasem się pogłębiają.

Może się zdarzyć, że stawiana jest błędna diagnoza na podstawie niekompletnych badań. Szybkie i powierzchowne USG, podczas którego widać kilka dojrzewających jajeczek, może prowadzić często do mylnego podejrzenia o to schorzenie. Osobiście tak właśnie miałam. Stwierdzono PCO, mimo że nigdy ten problem mnie nie dotyczył i gdyby badania zrobione były dokładnie, nigdy nie miałabym z tym do czynienia, a długie i niepotrzebne leczenie nie doprowadzałoby do coraz to nowszych rewelacji w diagnostyce niepłodności.

Główne objawy kliniczne PCOS to:

• brak jajeczkowania i związane z tym zaburzenia miesiączkowania (zwykle rzadkie, skąpe miesiączki lub brak miesiączki, choć cykle mogą być też regularne mimo braku owulacji) oraz niepłodność. U kobiet z PCOS mogą też występować cykle owulacyjne – średnio 10-40% – przy czym z czasem trwania zaburzeń częstość cykli bezowulacyjnych rośnie. Owulacja może pojawiać się nawet bardzo późno – po 20. dniu cyklu i później.

Niestety, regularność cykli nie wyklucza PCO -  zarówno gdy cykle są jak w zegarku, kobieta może cierpieć na PCO, jak i gdy są rozregulowane, z PCO możemy nie mieć do czynienia.

• hiperandrogenizm (czyli nadmiar „męskich” hormonów – androgenów) pochodzenia jajnikowego i związane z nim objawy: hirsutyzm (nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet), trądzik, łojotok, łysienie. Uwaga! Hirsutyzm dotyczy owłosienia ostatecznego, czyli sztywnych, długich, mocno pigmentowanych włosków – a nie np. meszku. Ponadto pojedyncze włosy ostateczne wokół brodawki sutkowej i na linii łączącej pępek ze wzgórkiem łonowym (kresa biała) nie są patologią – w przeciwieństwie do włosów na plecach, ramionach czy mostku. Ponadto hirsutyzm nie musi wcale świadczyć o podwyższonym poziomie androgenów. Wrażliwość mieszków włosowych na androgeny jest bardzo zróżnicowana i przy dużej wrażliwości nieprawidłowe owłosienie może pojawić się również przy prawidłowym poziomie hormonów, a jego twardość może oznaczać źle wykonywaną depilację. Wiadomo bowiem, że goląc włosy, choćby najdrobniejsze, sprawiamy, że są one mocne, twarde i wcale nie oznaczają hirsutyzmu.

• otyłość (dotyczy 50-70% kobiet z PCOS) - nie jest wyznacznikiem. Osobiście znam kilkanaście chudych właścicielek POS, a ile kobiet jest przy tuszy, a nie choruje, już nawet nie wspomnę.

• obraz USG jajników zazwyczaj jest charakterystyczny: jajniki są powiększone, wielotorbielowate (stąd nazwa zespołu), czyli na obwodzie jajnika widać 8 lub więcej niewielkich (2-8 mm) pęcherzyków, przy czym brak pęcherzyka dominującego. Ponadto pogrubiona jest osłonka jajnika. Sam obraz jajnika w USG nie może być podstawą diagnozy PCOS – policystyczne jajniki widać w obrazie USG u 20-30% kobiet, a tylko ok. 5-10% ma PCOS. Natomiast 80-100% kobiet z PCOS ma nieprawidłowy obraz USG jajników. I dokładnie tak jest. Nawet najlepsze USG może być loterią. Gdy nie są wykonane wszystkie badania, nie można stuprocentowo stwierdzić policystyczności jajników.

• podwyższony poziom LH przy prawidłowym poziomie FSH. Badanie wykonuje się na początku (2-4 dzień) cyklu, stosunek LH:FSH jak 2:1 lub większy wskazuje na PCOS. Uwaga! Podwyższony poziom LH może (nie musi) zmniejszać wiarygodności testów owulacyjnych opartych właśnie o pomiar poziomu LH. Niestety jednak wielokrotnie LH z PCO jest źródłem łez wylanych nad negatywnym wynikiem testu ciążowego.

• podwyższony poziom androgenów (jednego lub kilku): testosteronu całkowitego i/lub wolnego, androstendionu, siarczanu dehydroepiandrosteronu (DHEAS). W PCOS poziom androgenów jest zwykle nieznacznie podwyższony lub w górnych granicach normy. W ogóle bardzo ważne jest zrobienie badań wszystkich hormonów "męskich", a nie wyrywkowo, np. testosteronu całkowitego, który nagminnie jest uważany za najlepszy wynik adrogenów.

• obniżony poziom globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG). Białko to jest nośnikiem hormonów płciowych. Przy obniżonym poziomie może dojść do sytuacji, gdy stężenie całkowitego testosteronu jest w normie, zaś podwyższony jest poziom testosteronu wolnego, który odpowiada za działanie biologiczne.

• podwyższony poziom insuliny (świadczący o insulinoodporności) i nieprawidłowa tolerancja glukozy. Badanie przeprowadza się na czczo (po co najmniej 8, ale nie więcej niż 16 godzinach postu) albo podobnie do doustnego testu obciążenia glukozą – po wypiciu określonej ilości glukozy bada się po pewnym czasie (najczęściej po 1 i 2 godzinach) poziom glukozy i insuliny, tak samo jak robiony jest test glukozowy u kobiet ciężarnych. Niezbyt to wspaniałe badanie, ale jedno z bardziej możliwych do przejścia.

Osobno napiszę, że lepiej zapytać się, czy można zabrać ze sobą wodę z cytryną do popicia lepiku..., bo o ile glukoza jest do przełkcięcia, o tyle na czczo bywa nieraz zabójcza :)

• podwyższony poziom prolaktyny – obserwuje się u 10-15% kobiet z PCOS, ale niestety prolaktyna podwyższa się też przy stresie, a samo badanie jest już na tyle stresujące, że poziom może być zawyżony zdenerwowaniem. Ważne jednak, aby prolaktyna nie przekraczała 15, co najwyżej 20, choć 15 to najlepszy wynik badania prolaktyny, przy którym najlepiej zachodzi się w ciążę.

• nieprawidłowe stężenia lipidów i cholesterolu: podwyższone stężenie LDL, trójglicerydów, cholesterolu, obniżony poziom HDL – odpowiadają za późniejsze powikłania PCOS – miażdżycę, chorobę wieńcową, zwiększone ryzyko zawału serca (ale to jedynie wyczytałam, bo jakoś nie zwróciłam na to uwagi, gdy szperałam w internecie, gdy mnie ten temat dotyczył).

• hormony tarczycy: w pierwszym rzędzie TSH, jeśli badanie wykaże nieprawidłowości, to także T3 i T4. PCOS i choroby tarczycy nie są ze sobą w żaden sposób powiązane. Są jednak stosunkowo częste, a niektóre objawy PCOS i niedoczynności tarczycy się pokrywają. Może okazać się, że objawy przypisywane PCOS są skutkiem właśnie niedoczynności tarczycy. Możliwe jest też jednoczesne występowanie obu schorzeń. No ale tarczca jest bardzo ważnym gruczołem dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Ważne jest jedynie, żeby zwrócić uwagę czy wszystkie hormony tarczycy są badane, bo wyrywkowość, podobnie jak w przypadku testosteronu. niewiele daje.

Widać zatem że PCO jest poważnym i złożonym zagadnieniem. Można z nim walczyć, żyć. Począwszy przez schudnięcie po branie hormonalnych środków doustnych można doprowadzić do ciąży. Najlepiej o leczeniu poczytać tu: www.mamo-tato.pl/article_show.php

PCO czy PCOS? http://forum.dziecko-info.com/archive/index.php/t-88357.html

(MamaKini)  

Podłoże genetyczne PCOS 

PCOS jest schorzeniem występującym u 4-6% kobiet w wieku rozrodczym. W 73% przypadków stanowi najczęstszą przyczynę niepłodności z brakiem owulacji. PSOC charakteryzuje się ponadto zaburzeniami miesiączkowania, otyłością, hirsutyzmem i hiperandrogenizmem. [1] Naukowe badania występowania PCOS wykazały ich podłoże genetyczne - 50% matek i sióstr w rodzinie może posiadać to zaburzenie. Istotą schorzenia jest destrukcja tkanki jajnika przez dużą liczbę drobnych, niedojrzałych pęcherzyków Graafa, których rozwój został zatrzymany przed uwolnieniem komórki jajowej. Wszystko to sprawia, że nie powstaje ciałko żółte, pęcherzyk zanika i tworzy się torbiel. Konsekwencją długotrwałego braku owulacji jest nadmierna produkcja hormonów płciowych męskich oraz zaburzenia miesiączkowania - mówi dr n. med. Jacek Tomaszewski.

Rozpoznanie

Lekarz, celem rozpoznania PCOS, powinien zwrócić uwagę na objawy kliniczne, wykonać badania hormonalne, USG jajników, dokonać oceny makroskopowej jajników w laparoskopii oraz badania histopatologicznego jajników. Najczęściej występującym objawem PCOS, u niemalże 90% kobiet, są zaburzenia cyklu miesiączkowego, objawiające się skąpym bądź wtórnym brakiem miesiączki. Pierwotny brak miesiączki występuje u 3-5% pacjentek. Zmiany hormonalne związane z PCOS, takie jak niski poziom FSH, wysokie stężenie LH i androgenów powodują dysregulację cykli owulacyjnych, co może wywoływać trudności z zajściem w ciążę. Na skórze uwidacznia się trądzik, łojotok i rozmaite zmiany barwnikowe w postaci ciemnych plam. Hiperandrogenizm objawia się występowaniem nieprawidłowego owłosienia u kobiet (hirsutyzm) w następujących miejscach: górna warga ust, broda, bokobrody, podbródek i szyja, brodawki sutkowe, mostek, kresa biała, górna część ramienia, paliczki środkowe rąk, okolica krzyżowo-lędźwiowa, krocze. Z hiperandrogenizmem mogą wiązać się zmiany łojotokowe (trądzik, wykwity skórne), łysienie typu męskiego, obniżony tembr głosu, zmiana sylwetki ciała, przerost łechtaczki i warg sromowych. U niektórych kobiet może pojawić się insulinooporność, a jej oznakami będą szarobrunatne zmiany w okolicy karku, pachy, łokci. Około 40-60% kobiet z PCOS dotyczy otyłość typu brzusznego (androidalnego), której może towarzyszyć także hiperinsulinemia i insulinooporność. Nieprawidłowy jest też profil lipidowy, charakteryzujący się podwyższonym poziomem cholesterolu całkowitego, LDL, trójglicerydów i obniżeniem frakcji HDL. Kobiety z PCOS, otyłością i insulinoopornością wykazują cechy zespołu metabolicznego, co jest podstawowym czynnikiem ryzyka wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych: nadciśnienia, choroby niedokrwiennej serca, zawału serca. Konsekwencją nieleczonego zespołu PCOS jest - jak mówi dr n.med. Jacek Tomaszewski - wzrost ryzyka zmian przednowotworowych a nawet raka błony śluzowej macicy.

Badania w kierunku PCOS

Wywiad chorobowy oraz badanie ginekologiczne pozwala na postawienie wstępnej diagnozy. Lekarz zleci wykonanie podstawowych oznaczeń hormonalnych i USG. W 2003 roku Europejskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu i Embriologii (ESHRE - European Society for Human Reproduction) oraz Amerykańskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu (ASRM - American Society of Reproductive Medicine) ustaliły kryteria diagnostyczne dla PCOS, do których należy obraz jajników, charakterystyczny dla tego schorzenia. Należy jednak wykazać się ostrożnością, gdyż podobny obraz do jajników policystycznych obserwuje się u kobiet przyjmujących doustną antykoncepcję hormonalną, w przypadku hiperprolaktynemii, we wrodzonym przeroście nadnerczy. W przypadku wykrycia nieprawidłowości, badanie hormonów może wymagać rozszerzenia celem określenia ich stężenia w poszczególnych fazach cyklu miesiączkowego.

Leczenie

Leczenie PCOS może przebiegać na kilka sposobów. Wybór dokonywany jest wspólnie z pacjentką, by uwzględnić jej życiowe plany (chęć urodzenia dziecka, uregulowanie cykli miesiączkowych, antykoncepcja hormonalna, efekt kosmetyczny). Na początku podejmuje się walkę z nadwagą, ogranicza kaloryczność diety, zachęca do zwiększonej aktywności fizycznej. Aby unormować zaburzony cykl miesiączkowy, zaleca się tabletki hormonalne. Pozwalają regulować miesiączki, chroniąc przy tym błonę śluzową macicy przed jej przerostem.

Zdrowie intymne niezwykle ważne

Dolegliwości w obrębie układu moczowo-płciowego kobiety to problem cywilizacyjny. W zasadzie każda z kobiet w różnych życiowych sytuacjach jest narażona na wystąpienie infekcji pochwy. Należy zawsze pamiętać, bez względu na okoliczności, o dbałości o zdrowie intymne. Prawidłowe postępowanie nie tylko zmniejszy ryzyko zaburzeń ekosystemu i pH pochwy, ale także pomoże, co bardzo istotne dla kobiet planujących potomstwo, stworzyć odpowiednie i dogodne warunki fizjologiczne sprzyjające zapłodnieniu. Właściwa flora bakteryjna ekosystemu pochwy, m.in. dzięki przyjmowaniu doustnych probiotyków ginekologicznych, zapobiega oraz zmniejsza ryzyko występowania infekcji pochwy. Bakterie probiotyczne, które podawane drogą doustną, zasiedlają także intymne części ciała kobiety. Ich prozdrowotne działanie polega na odtworzeniu i utrzymaniu prawidłowej biocenozy w skolonizowanej przez drobnoustroje chorobotwórcze pochwie i cewce moczowej oraz zapewnieniu kwaśnego pH pochwy. (Erajca)

Linki do źródeł:

• pco.enarea.com/forum/viewtopic.
• phppl.wikipedia.org/wiki/Zesp%C3%B3%C5%82_wielotorbielowatych_jajnik%C3%B3w
• Patogeneza i genetyka PCOS, www.ginekolog.pl (2008.11.03)
• www.zdrowieintymne.pl
• Manifestacja kliniczna PCOS, www.ginekolog.pl (2008.11.03)