Cytologia

Badanie cytologiczne jest podstawowym nieinwazyjnym, niebolesnym badaniem szyjki macicy pozwalającym na wykrycie wczesnych zmian przednowotworowych i nowotworowych, kiedy jeszcze nie dają one objawów subiektywnych i mogą nie być widoczne w badaniu ginekologicznym. Dzięki temu badaniu można wykryć minimalne zmiany na szyjce macicy, kwalifikujące się do leczenia miejscowego, bez konieczności przeprowadzania rozległej operacji brzusznej, jaka ma miejsce w przypadku zmian bardziej zaawansowanych.

Badanie cytologiczne polega na zdjęciu z szyjki macicy za pomocą długiej, trójzębnej szczoteczki złuszczonych komórek nabłonka szyjki macicy wraz ze śluzem. Robie się to przez wprowadzony wcześniej wziernik i badanie jest rutynowe i bezbolesne. Tak pobrane próbki przenosi się na dwa szkiełka laboratoryjne, gdzie następuje wybarwianie komórek i dokładna ich analiza pod kontem prawidłowości w budowie.

Wyróżniamy cytologię konwencjonalną i jednowarstwową.
Technologia cytologii jednowarstwowej (ThinPrep® Pap Test™) stanowi realny postęp w jakości tego typu badań. Jest to innowacyjna technika, która pozwala na osiągnięcie dużo wiarygodniejszych wyników badań niż w przypadku cytologii konwencjonalnej.

Zalety cytologii jednowarstwowej
Cytologia jednowarstwowa LBC w porównaniu z konwencjonalną ma zdecydowanie lepszą jakość uzyskanego preparatu, ponieważ obraz składa się z cienkiej warstwy komórek. Nie ma efektu nakładania się komórek, cytolizy czy nieprawidłowego utrwalenia, gdyż szczoteczkę z pobranym materiałem umieszcza się w pojemniku z odpowiednim płynem utrwalającym. Pozwala to na wyeliminowanie komórek zapalnych, krwi, śluzu itp., które często przesłaniają komórki szyjki, przez co stają się one nieczytelne i trudne do oceny. Poza tym ilość komórek uzyskiwanych przy pomocy LBC jest znacznie większa, co wpływa na jakość oceny rozmazu cytologicznego. Przygotowanie rozmazu do oceny jest zautomatyzowane, co eliminuje błędy popełniane przez osoby wykonujące rozmazy.
Sprawia to, że w LBC jest znacznie lepsza wykrywalność nieprawidłowych wymazów w postaci LSIL i HSIL, co ma duże znaczenie w profilaktyce raka szyjki macicy. Niezaprzeczalnym walorem tej metody jest także możliwość jednoczasowej oceny z tego samego materiału obecności DNA wirusa HPV w komórkach. Prawidłowy wynik LBC oraz ujemny wynik testu na HPV sugeruje powtórzenie cytologii dopiero za 3 lata, co ma duże znaczenie, jeśli chodzi o komfort i aspekty finansowe pacjentek.

Jakie są problemy/ryzyka związane z cytologią konwencjonalną?
Celem badania cytologicznego rozmazów z części pochwowej szyjki macicy jest ocena, czy złuszczające się komórki są prawidłowe czy patologiczne. W rozmazach obok komórek nabłonkowych pochodzących z tarczy i kanału szyjki macicy, a niekiedy nawet z jamy macicy występują często komórki nienabłonkowe (np. krwinki czerwone, limfocyty, komórki zapalne, komórki martwicze i resztki cytoplazmy). To właśnie te komórki, określane jako tło rozmazów, dostarczają informacji, co do odpowiedzi tkanki pacjentki na toczący się proces patologiczny. Ocena tła ma znaczenie pomocnicze i pozwala na uściślenie rozpoznania cytologicznego i tak np. obecność komórek nieprawidłowych (atypowych) na tzw. "czystym" tle świadczy najczęściej o procesach przedinwazyjnych (wczesnych), natomiast tzw. "brudne" tło może przemawiać za bardziej zaawansowanym okresem choroby. Niestety często zdarza się, że komórki te powodują nieczytelność obrazu cytologicznego, pokrywając obficie komórki nabłonka szyjki, przez co nie można ich ocenić. Mogą powodować też cytolizę komórek szyjki, a także ich zmiany zapalne trudne do jednoznacznej interpretacji, co również powoduje nieczytelność obrazu cytologicznego. Wynik cytologii jest wówczas niesatysfakcjonujący i często zdarza się, że trzeba pobrać wymaz jeszcze raz, zwykle po odpowiednim przygotowaniu pacjentki (leczenie przeciwzapalne, odnowienie komórek szyjki odpowiednimi preparatami itp.). Przy silnym odczynie zapalnym spowodowanym np. intensywnie gojącą się nadżerką, czasem zdarza się powtarzać cytologię nawet kilka razy.

Po wykonanej cytologii oznacza się przynależność próbki do danej grupy cytologicznej

• Grupa I - w rozmazie stwierdza się prawidłowe komórki powierzchownych warstw nabłonka wielowarstwowego płaskiego tarczy szyjki macicy, komórki gruczołowe z kanału szyjki oraz pojedyncze komórki zapalne.
• Grupa II - w rozmazie obok komórek stwierdzanych w grupie I-szej widać liczne komórki zapalne, komórki nabłonkowe wykazujące zmiany zwyrodnieniowe oraz komórki pochodzące z procesów regeneracyjnych. Grupa ta obejmuje bardzo szerokie spektrum zmian i dlatego winno się okreslić charakter zmiany na podstawie stwierdzonego obrazu morfologicznego, np. zapalenie czy proces regeneracyjny (reparacyjny). W przypadku zapalenia wprawny cytolog potrafi określić czynnik wywołujący zapalenie. W większości takich przypadków należy zaproponować badanie kontrolne po przeprowadzeniu leczenia przeciwzapalnego. W grupie II-giej nie stwierdza się komórek dysplastycznych czy nowotworowych. Grupa II-ga bardzo często występuje u pacjentek z nadżerką.
• Grupa III - W rozmazie widać komórki z cechami dysplazji. Ponieważ określenie to obejmuje szerokie spektrum zmian, a ponadto w zależności od ich nasilenia i wieku pacjentki postępowanie lecznicze jest zróżnicowane, cytolog powinien każdorazowo określić jakiemu nasileniu dysplazji odpowiada stwierdzony obraz cytologiczny - małemu, średniemu czy dużemu. Jest to istotne między innymi dlatego, że zmiany o charakterze dysplazji małego stopnia są niekiedy wynikiem silnego odczynu zapalnego i mogą się cofnąć bez śladu po leczeniu przeciwzapalnym. Dalsze postępowanie diagnostyczne (np. pobranie wycinków z szyjki macicy) i lecznicze (np. elektrokonizacja szyjki) wdraża się wówczas, gdy zmiany utrzymują się przez kilka miesięcy mimo zastosowanego leczenia.
• Grupa IV - w rozmazie stwierdza się komórki o cechach raka płaskonabłonkowego przedinwazyjnego.
• Grupa V - w rozmazie stwierdza się komórki nowotworowe odpowiadające rakowi płaskonabłonkowemu naciekającemu szyjki macicy lub innemu nowotworowi złośliwemu szyjki lub trzonu macicy.

Obrazowo pokazuje to tabelka.

O ile wynik w I i II stpniu nie wymaga jakieś wielkich zabiegów, za wyjątkiem podleczenia stanu zapalnego przy II stopniu cytoligocznym o tyle po uzyskaniu przel lekarza wymazu III stopniawysyła on do nas list z zaproszeniem na dalsze badania. Wówczas dostajemy skierowanie do szpitala gdzie po krótkiej narkozie pobierany jest wycinek z macicy i szyjki macicy w celu dokladnej oceny rodzaju komórek przebadanych podczas cytologi podczas badań histopatologicznych. Przeprowadza się też tzn kolposkopię która polega na oglądaniu powierzchni szyjki macicy, dolnej części jej kanału oraz pochwy i sromu przy pomocy urządzenia optycznego - kolposkopu.

IV stopień oczywiście nie podlega żadnym przypadkowym ruchom tlyko pacjętka szybko skorowana zostaje do szpitala gdzie podejmuje się leczenie zachowujące chociaż fragment szyjki macicy w operacji zachowawczej bądź podejmuje się znacznie poważniejsze kroki.

Ważne jest również odpowiednie przygotowanie się do badania ponieważ wiele czynności może zaburzyć widok probki bądź też przekłamać jakość pobranych komórek. Przed badaniem należy więc:

• Dokładnie podmyć zewnętrzne części narządów i krocza żelem do higieny intymnej o kwaśnym ph.
• Nie należy stosować irygacji przed badaniem cytologicznym.
• Jeżeli kobieta stosuje leki dopochwowe, bad. cytologiczne należy wykonać po odczekaniu 6 dni po zastosowaniu ostatniej dawki leku.

Badanie cytologiczne jest najbardziej jak dotąd ważnym krokiem w walce z rakiem szyjki macicy a po rozpoczęciu badań cytologicznych odsetek zgonów spowodowanych tą chorobą spadł w latach 40-tych o 70% więc żadna z pań nie powinna wątpić w słuszność wykonywanych badań.
 

Na koniec dodam jeszcze, że cytologia nie tylko ratuje życie ale pozwala wprawnemu laborantowi, w rozmazanym na szkiełku komórkowym gąszczu dostrzec również bakterie, grzyby, pierwotniaki i zmiany charakterystyczne dla niektórych wirusów. Najważniejsze z nich to:

flora fizjologiczna pochwy:

• pałeczki kwasu mlekowego (ich dużą liczbę stwierdza się u kobiet w ciąży, w II-giej fazie cyklu, podczas stosowania preparatów progestagenowych)
• Corynebacterium

flora bakteryjna zewnątrzpochodna (większość tych bakterii dostaje się do pochwy w czasie stosunku):

• Haemophilus vaginalis
• Leptothrix
• dwoinki rzeżączki
• prątki gruźlicy
• promieniowce (występujące często u kobiet stosujących domaciczne wkładki antykoncepcyjne)

pierwotniaki:

• rzęsistek pochwowy

grzyby:

• Candida albicans (stwierdza się je najczęściej u kobiet w przebiegu ciąży, leczenia preparatami estroprogestagenowymi, po leczeniu antybiotykami miejscowo i ogólnie, po chemioterapii i u kobiet chorych na cukrzycę)

wirusy:

• wirus Herpes simplex typu II (HSV)
  Jest ściśle spokrewniony z wirusem typu I-go odpowiedzialnego za opryszczkę pojawiającą się na twarzy, zakażenie może przebiegać bezobjawowo lub pod postacią świądu, zaczerwienienia lub pęcherzyków w obrębie sromu, pochwy i szyjki macicy - dochodzi do niego głównie drogą płciową. Zakażenie to występuje 20 razy częściej u kobiet zakażonych innymi chorobami wenerycznymi, a także może współistnieć z rozrostem raka przedinwazyjnego lub inwazyjnego szyjki. Poza tym zakażone nim kobiety mogą zarażać swoje dzieci w czasie porodu, co wiąże się najczęściej z groźnymi następstwami.
• wirus Human Papilloma (HPV)
  HPV tworzy grupę 32 typów wywołujących różne zmiany w skórze (brodawczaki, kłykciny), w błonach śluzowych układu oddechowego, pokarmowego i moczowego. Najczęstszą formą są kłykciny kończyste sromu i pochwy przenoszone drogą płciową. Pacjentki dotknięte infekcją HPV powinny być klasyfikowane do grupy większego ryzyka, bowiem u tych kobiet znacznie częściej pojawia się dysplazja, rak przedinwazyjny i inwazyjny szyjki macicy
• wirus cytomegalii (CMV)
  Zakażenie na ogół przebiega bezobjawowo, stwierdzono jednak, że wirus ten może się namnażać u kobiet w ciąży, co wiąże się z dużym zagrożeniem dla płodu.
• chlamydie
  Są drobnoustrojami zaliczanymi formalnie do wirusów i najczęstszym czynnikiem infekcyjnym przenoszonym drogą płciową. U kobiet powoduje zapalenie szyjki macicy, błony śluzowej trzonu macicy, jajowodów i bardzo często prowadzi do niepłodności. Ostatnio wykazano też pewną zależność rozwoju zmian dysplastycznych i nowotworowych nabłonka szyjki macicy od infekcji tym drobnoustrojem.

wg Mediweb.pl

Linki do źródeł

• www.poradnikzdrowie.pl/sprawdz-sie/badania/wazna-cytologia_33820.html

• mediweb.pl/medicaltest/wyswietl.php

• kobieta.gazeta.pl/poradnik-domowy/1,72295,3246873.html

• www.cytologia.pl/po-co-cytologia