Prawo pracy a a ciąża

Cieszysz się, że będziesz miała dziecko, a jednocześnie martwisz się, co dalej z pracą. Spokojnie. Prawo jest po twojej stronie.

Kiedy powiedzieć o ciąży szefowi? Zrób to wtedy, kiedy uznasz za stosowne. Jeśli jednak kiepsko się czujesz albo pracujesz w warunkach, które mogą być szkodliwe dla rozwijającego się maluszka (np. masz kontakt z chemikaliami albo promieniami Roentgena), powinnaś to zrobić od razu, by można było na czas ciąży zmienić zakres twoich obowiązków. Dla waszego dobra.  

Tego nie wolno

Gdy jesteś w ciąży (dotyczy to także mam wychowujących małe dziecko), nie możesz pracować:
- w godzinach nadliczbowych,
- w nocy (tj. w godzinach 22–6),
- na stanowiskach, gdzie praca jest szczególnie uciążliwa lub szkodliwa dla zdrowia (np. w hałasie, przy taśmie). 

Bez twojej zgody pracodawca nie może również:
- zatrudnić cię w systemie przerywanego czasu pracy (gdy w ciągu dnia masz jedną kilkugodzinną przerwę),
- zlecić ci wyjazdu w delegację poza stałe miejsce zatrudnienia.

Pracodawca ma obowiązek tak zorganizować ci pracę, by wyeliminować zagrożenia dla twojego zdrowia lub bezpieczeństwa. Gdyby okazało się to niemożliwe na twoim dotychczasowym stanowisku, musi przenieść cię do innej pracy. W razie obniżenia wynagrodzenia przysługuje ci dodatek wyrównawczy do wysokości pensji, jaką do tej pory otrzymywałaś. Warto wiedzieć: Jeśli pracodawca nie może zmienić ci godzin zatrudnienia ani stanowiska, powinien zwolnić cię ze świadczenia pracy. Taka decyzja nie ma wpływu na twoją pensję – będziesz ją otrzymywać w dotychczasowej wysokości. 

Zwolnienie lekarskie

Gdyby okazało się, że z uwagi na dobro dziecka nie możesz pracować, lekarz powinien wystawić ci stosowne zaświadczenie. Na zwolnieniu masz prawo przebywać nawet 270 dni. Przez cały ten czas przysługuje ci 100 proc. zasiłku chorobowego. Jeśli pracujesz w kilku firmach – musisz dostarczyć zwolnienie do każdego miejsca pracy.
Warto wiedzieć: Gdy masz własną firmę, możesz być na płatnym zwolnieniu tylko wtedy, jeśli opłacałaś składki dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek chorobowy wypłaca ZUS. Wysokość świadczenia zależy od kwot zadeklarowanych jako podstawa składki.

Prace zabronione

Jeśli dostarczysz pracodawcy orzeczenie lekarskie o przeciwwskazaniach do pracy, którą wykonujesz, pracodawca musi zmienić warunki lub ograniczyć jej czas, by wyeliminować zagrożenie. Gdy nie może tego zrobić, powinien przenieść cię do innej pracy lub zwolnić z obowiązku jej świadczenia. 

Uwaga! Prace zabronione to m.in.: praca w hałasie powyżej 65 dB, na wysokościach, jeśli groźi upadkiem, dłuższa niż cztery godziny na dobę praca przy monitorze (chodzi tu głównie o wymuszoną pozycję), narażająca na drgania czy szkodliwe promieniowanie. Nie powinnaś też pracować w warunkach, w których mogłabyś zarazić się niektórymi chorobami zakaźnymi, przy nagłych zmianach temperatury i stojąc (ponad trzy godziny) czy w innej wymuszonej pozycji (np. siedzącej).

Praca w godzinach nadliczbowych, nocnych i wyjazdy w delegacje są zabronione. Nawet jeśli się zgodzisz, nie możesz pracować nocą i w godzinach nadliczbowych. W delegacje możesz jeździć, jeśli wyrazisz na to zgodę. Zakazana jest też praca w systemie przerywanym (czyli np. cztery godziny, przerwa dwie godziny i znów cztery). Jeśli pracujesz między 21.00 a 7.00 rano, czas pracy musi zostać zmieniony: powinnaś zostać przeniesiona do innej pracy lub zwolniona z obowiązku jej świadczenia. Twoja pensja nie może się zmienić!

Badania lekarskie w czasie pracy

Wolno ci iść na badania lekarskie w czasie pracy. Jeżeli wizyta u lekarza lub badania związane z ciążą w innym terminie są niemożliwe, pracodawca musi cię zwolnić i zapłacić ci pełną pensję.

Urlop macierzyński

Jego długość wynosi: - 20 tygodni, gdy urodziłaś jedno dziecko, - 31 tygodni w wypadku urodzenia bliźniaków, - 33 tygodnie, gdy na świat przyszły trojaczki. - 35 tygodni, jeśli masz czworaczki. Przy pięciorgu lub więcej dzieciach długość urlopu wyniesie 37 tygodni. Od tego roku możesz skorzystać z dodatkowego dwutygodniowego urlopu macierzyńskiego (w kolejnych latach będzie on sukcesywnie wydłużany – w 2014 r. wyniesie aż 6 tygodni.) Zgodnie z prawem co najmniej dwa tygodnie tego urlopu masz prawo wziąć przed porodem. Nie masz obowiązku wykorzystania całego urlopu macierzyńskiego. Możesz zrezygnować z dalszej części po wykorzystaniu 14 tygodni (jeśli np. ojciec dziecka chce się nim zająć). O tej decyzji musisz powiadomić pracodawcę na piśmie co najmniej 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Bezpośrednio po urlopie macierzyńskim masz prawo wystąpić o wypoczynkowy. W trakcie urlopu przysługuje ci zasiłek macierzyński w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru, czyli 100 proc. twoich przeciętnych zarobków z ostatnich 12 miesięcy przed porodem. 
Warto wiedzieć: Jeżeli dziecko przebywa w szpitalu, a ty wykorzystałaś już 8 tygodni urlopu, pozostałą część możesz wziąć w terminie późniejszym, po powrocie malucha do domu. 

Urlop wychowawczy

Jeśli chcesz przedłużyć swoją opiekę nad dzieckiem, weź urlop wychowawczy (może z niego skorzystać także ojciec). Aby mieć do niego prawo, trzeba przepracować co najmniej 6 miesięcy (okresy pracy można łączyć) na umowie o pracę. Możesz skorzystać z urlopu:
- na jedno (lub więcej dzieci) – maksymalnie 3 lata, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 4. roku życia, 
- gdy dziecko jest niepełnosprawne – 6 lat. Możesz z niego skorzystać aż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia, jeśli wymaga ono twojej opieki (stan zdrowia musi być potwierdzony orzeczeniem o niepełnosprawności).
Wniosek o urlop należy złożyć na dwa tygodnie przed planowaną datą jego rozpoczęcia. Od dnia złożenia wniosku o urlop pracodawca nie może cię zwolnić, chyba że ciężko naruszysz obowiązki pracownicze albo firma ogłasza upadłość lub zostaje zlikwidowana. Urlop wychowawczy nie jest płatny. Pomoc otrzymasz tylko wtedy, gdy masz prawo do zasiłku rodzinnego. Wówczas będzie ci przysługiwał specjalny dodatek w wysokości 400 zł miesięcznie przez 24 miesiące (72 – gdy dziecko jest niepełnosprawne). Po powrocie z urlopu wychowawczego pracodawca ma obowiązek zatrudnić cię na tym samym stanowisku, jakie zajmowałaś przed jego rozpoczęciem, i za wynagrodzeniem nie niższym niż pobierałaś. Gdyby było to niemożliwe, musi zaproponować ci równorzędne miejsce pracy.
Warto wiedzieć: Jeśli jesteś uprawniona do urlopu wychowawczego, możesz złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy (ale nie więcej niż o połowę). Dzięki temu od dnia złożenia wniosku do momentu powrotu do poprzedniego wymiaru czasu pracy będziesz chroniona przed zwolnieniem (ale nie dłużej niż 12 miesięcy).

Powiązane artykuły:

•  http://www.mamopedia.pl/ciaza/przed-ciaza/praca-a-ciaza

Linki do źródeł