Wada wzroku u dziecka

Wśród bodźców docierających do mózgu, największą liczbę stanowią bodźce wzrokowe.

Dzieci z osłabionym widzeniem, z powodu uszkodzenia gałek ocznych, dróg wzrokowych kory, wtórnych dróg wzrokowych, mają problemy z wykorzystaniem wzroku do poznania świata. Bodźce dostarczane przez otoczenie są niewystarczające. Słabowidzący noworodek nie wie, że źle widzi, nie wie, że może patrzeć i coś zobaczyć. Musimy nauczyć malucha korzystania ze wzroku. Możemy wyostrzyć bodźce stosując wzory (jasno-ciemne paski, kratki, szachownice), kolory, kontrasty, wydłużając czas ekspozycji bodźców, oświetlając je odpowiednio, ograniczając przestrzeń.

Aby zapewnić dziecku rozwój przy udziale jak najpełniej (na miarę możliwości dziecka) wykorzystanego wzroku, potrzebna jest wczesna diagnoza widzenia przeprowadzana przez zespół specjalistów. Konieczne jest badanie okulistyczne, w wyniku którego lekarz określi ostrość i pole widzenia, oceni ruchy gałek ocznych, zasięg widzenia, ustali ewentualną wadę wzroku. Diagnoza neurologiczna da nam informacje o uszkodzeniach dróg wzrokowych, kory wzrokowej, wylewach, zanikach, które mogły objąć wtórne drogi wzrokowe. Konsultacje z rehabilitantem ruchu pozwolą na wybranie najodpowiedniejszej pozycji do pracy wzrokowej.

Po przeprowadzeniu powyższych badań proponuję zgłosić się do terapeuty widzenia, który przeprowadzi diagnozę funkcjonalną i ustali program rehabilitacji wzroku. Będzie on zależny od możliwości wzrokowych, umysłowych i ruchowych malucha.

Przeprowadzenie pełnej diagnozy funkcjonowania wzrokowego zajmuje kilka spotkań. Pierwsze reakcje wzrokowe mogą być trudne do odczytania. Pomoże nam w tym obserwacja dziecka i wykorzystanie opinii rodziców.

Patrzenie jest związane ze wszystkimi obszarami aktywności dziecka. Usprawnianie widzenia powinno odbywać się ciągle. Ćwiczeń nie może przeprowadzać jedynie terapeuta. Główna praca spoczywa na rodzicach i opiekunach, którzy przebywają z dzieckiem najwięcej, którzy mogą włączyć wzrok we wszystkie obszary życia i zachęcić swoją pociechę do patrzenia. Żeby robić to spokojnie i pewnie, proponuję rodzicom, aby dowiedzieli się na czym polega widzenie, aby poznali przebieg dróg wzrokowych, funkcje narządu wzroku, dysfunkcje wzroku swojego dziecka, aby konsultowali swoje spostrzeżenia, obserwacje z terapeutą widzenia i wspólnie z nim przeprowadzali ewentualne modyfikacje programu.

Do zaistnienia funkcjonowania wzrokowego konieczne jest wywołanie podstawowych funkcji wzrokowych. Dziecko musi nauczyć się zauważać bodziec, zatrzymywać na nim wzrok, przenosić spojrzenie za bodźcem poruszającym się w różnych obszarach pola widzenia, odnaleźć go, śledzić jego ruch. Umiejętności te pojawiają się zależnie od indywidualnych możliwości .

Noworodek z osłabioną ostrością widzenia nie potrafi zobaczyć jasnej twarzy mamy. Pomożemy mu stosując ostry, wyrazisty makijaż, oświetlając twarz dodatkowym światłem. Starajmy się przesuwać twarz w różne obszary pola widzenia, zmieniajmy pozycję dziecka, pokazujemy mu możliwości patrzenia pod różnym kątem i różnymi obszarami siatkówki.

Kolejny problem to brak zainteresowania dziecka własnym ciałem (rączkami i nóżkami). Załóżmy na dłonie i stopy kontrastowe bransoletki, podnośmy ręce i nogi tak, aby mogło je zobaczyć. To wstęp do uświadomienia sobie przez dziecko roli własnego ciała. Gdy do tego dołączymy dobrze widoczne zabawki, umożliwiamy opanowanie następującego schematu: zobaczyłem coś, wyciągam po to rękę, widzę rękę, sięgam ręką po obiekt, widzę jak to robię, trzymam - patrzę, manipuluję - patrzę.

Często bodźce wzrokowe muszą być bardzo mocne, aby zostały zauważone. Dobry efekt daje zmniejszenie oświetlenia ogólnego i podświetlenie prezentowanych zabawek. Przy braku reakcji możemy zachęcić do spojrzenia stosując ruch, bodźce dźwiękowe, dotykowe.

Niemowlęta z osłabionym widzeniem widzą na pewną niewielką odległość, a wszystko co znajduje się poza zasięgiem wzroku i ręki jest niewiadomą budzącą lęk. Dziecko czuje się pewnie w małej, ograniczonej przestrzeni, której będzie mogło dotknąć ze wszystkich stron. Jeżeli zastosujemy punktowe światła w różnych miejscach, folie odblaskowe, zabawki w kontrastowych kolorach, to do dotykowej orientacji w małej przestrzeni dodamy orientację przy pomocy wzroku. Wprowadzenie kontrastów, dodatkowego oświetlenia w różnych miejscach pokoju, może zachęcić malucha do wyjścia bez lęku w dużą przestrzeń i do podążania w kierunku bodźców wzrokowych.

Wszystkie wyżej wymienione ćwiczenia i sposoby dostosowania otoczenia do możliwości wzrokowych dotyczą dzieci, które widzą kontrast. Dzieciom z niższą ostrością (poczucie światła) możemy prezentować kolorowe światła, odblaski, obiekty podświetlane, fluoryzujące, fluoroscencyjne, układane w ciemnym pokoju na podświetlanym blacie.

Widzenie rozwija się. Nie wiemy jak będzie wyglądało funkcjonowanie wzrokowe dziecka za miesiąc, toteż nie należy zbyt wcześnie rezygnować ze stymulacji wzrokowej. Znam niemowlęta, które rozpoczynały ćwiczenia od zabaw ze światłem, a po miesiącu patrzyły na kontrasty. Nawet, jeżeli widzenie nie ulegnie poprawie, nasze maluchy będą wiedziały, że są sytuacje, w których mogą korzystać ze wzroku np. podczas ćwiczeń z zakresu orientacji przestrzennej. Jednocześnie dobrze jest bacznie obserwować rozwój funkcji wzrokowych i w przypadku trudności nie zapominać o uczeniu dziecka sposobów poznawania świata innymi zmysłami.

Zapewnienie możliwości patrzenia we wczesnym etapie rozwoju pozwala na poznawanie świata z wykorzystaniem oczu. Pierwszy rok życia to okres intensywnego rozwoju. Kiedy dziecko zacznie chodzić, zachwyci się możliwością samodzielnego poruszania, bardzo trudno będzie do znanych sposobów poznawania (słuch, węch, dotyk) dołączyć poznawanie świat przy pomocy osłabionego wzroku.

Przedstawione powyżej ćwiczenia są wstępem do dalszej terapii widzenia. Dziecko z problemami wzrokowymi będzie miało trudności podczas oglądania obrazków, z rozpoznawaniem na nich szczegółów, wzorów abstrakcyjnych, nauką czytania, pisania. Może jednak opanować wiele technik, które ułatwią mu funkcjonowanie wzrokowe.

OPRACOWANO NA PODSTAWIE:

Światło i Cienie (nr 2/98) - z archiwum

Powiązane artykuły

• Tutaj podaj linki do artykułów w Mamopedii, które są powiązane z twoim tekstem