Samodzielność - jak jej uczyć?

Jakie są najważniejsze etapy rozwoju i wspierania samodzielności u dziecka w wieku 0-3 lat?

W zależności od wieku wspieramy dążenie dziecka do samodzielności w różny sposób i w różnych dziedzinach.

     * Dzieci do wieku około 6 miesięcy nie zawsze bierzemy na ręce, gdy płaczą – zawsze jednak podchodzimy do nich, zagadujemy, włączamy pozytywkę, wkładamy do rączki zabawkę, plastikową książeczkę itp. (gdy dziecko leży na brzuszku w łóżeczku lub na podłodze, co jest bardziej wskazane, nie podajemy mu upuszczonej zabawki – popełznie lub poturla się i samo ją chwyci). Od wieku 4-5 miesięcy karmimy dziecko już zupkami za pomocą łyżeczki (stopniowo wraz z wiekiem zwiększając granulację pokarmu).

     * Niemowlęta od 6 do 12 miesięcy mają spać same, w swych łóżeczkach (nawet wcześniej, gdy karmione są dwa lub jeden raz w nocy) - jeżeli się w tym wieku przyzwyczają, to nie ma problemu wspólnego spania z rodzicami, co w efekcie prowadzi u dzieci do lęków (noc i ciemność jest niebezpieczna, bo rodzice śpią ze mną!).

Jeżeli dzieci nie śpią, to większość czasu w domu powinny spędzać na podłodze (ćwiczą pełzanie, czworakowanie, wstawanie, chodzenie przy meblach i wreszcie – same robią pierwsze kroki). Leżące na podłodze w różnych miejscach kolorowe zabawki prowokują je do poznawania i maluchy ćwiczą sprawności ruchowe (chodziki wykluczamy! – dziecko samo będzie chodzić, gdy wzmocni swoje mięśnie i kościec).

     Powyżej 7-8 miesięcy dostarczamy dzieciom inne zabawki – takie, którymi można manipulować (wyjmować, wkładać, wrzucać, naciskać, turlać itp. pierwsze klocki są tu już konieczne – powinny być dość duże). Nie wyręczamy dzieci w manipulowaniu – czują się wtedy samodzielne, ćwiczą rączki i uczą się pokonywania trudności.

     Dzieci w wieku 10-12 miesięcy zaczynają ściągać z nóżek skarpetki – cieszmy się z tego, ale gdy nie mamy czasu, to dajmy do rączki inną parę skarpet do zabawy i spokojnie dziecko ubieramy. W tym samym czasie dziecko zaczyna samodzielnie posługiwać się łyżką (konieczne są duży śliniaczek, duża podkładka plastikowa pod miseczkę i druga łyżka dla malucha) – dziecko powinni być zachęcane i chwalone!

     Przy próbach samodzielnego wspinania się na fotel nauczmy dziecko najpierw z niego schodzić (leżąc na brzuchu najpierw spuszcza nóżki), a potem także zachęcajmy do dalszych wspinaczkowych prób. Nie straszmy dziecka, że uderzy się, że wpadnie przy nauce chodzenia na róg stołu, czy też krzesła, ale mówmy dobitnym głosem: po-wo-lut-ku! (dziecko przestraszone zwykle przewraca się i czasem długo nie próbuje chodzić – zaraża się lękiem).

     * Dziecko od 1 do 3 lat poznaje otoczenie wszystkimi zmysłami i własnym działaniem. Mieszkanie powinno być do tego przygotowane, dziecko poza kilkoma (3-4 ) zakazami może wszystko ruszać i poznawać. Jest to konieczne dla prawidłowego rozwoju dziecka (otwieranie szafek, szuflad, wyjmowanie, wkładanie,  kręceni kurkami itp.), dziecko zaczyna się domagać samodzielnego jedzenia, rozbierania i ubierania się (odpowiednio do swych możliwości) – złości się, gdy mu na to nie pozwolimy – wręcz domaga się samodzielności!

     W bezpiecznym  terenie nie znosi chodzenia za rączkę – chce biegać, skakać, szukać ślimaków, kamyczków, lepić bałwana – im na więcej mu będziemy pozwalać, tym bardziej będzie wierzyć we własne siły i  będzie samodzielne.

     W wieku około 3 lat występuje u dzieci tzw. pierwszy okres przekory – domaga się robienia tego, co samo chce, nie pozwala sobą kierować; jest to bardzo ważny okres uczenia się swoich możliwości społecznych i demonstracja kształtującej się osobowości. Chcą o czymś decydować! Wystarczy więc często pozwolić dzieciom na alternatywne samodzielne decyzje (możesz ubrać tę bluzkę lub tę; jeść kaszkę lub kanapkę itp.)  - aby dziecko podejmując samodzielnie decyzję, czuło się usatysfakcjonowane, a my unikamy awantury.

     Warto pamiętać, że okres trzech pierwszych lat życia jest decydujący dla rozwoju uczuć wyższych, potrzeb psychicznych (w tym poznawczych i potrzeb samodzielności) oraz dla budowania fundamentów pod wszystkie procesy poznawcze. Pozwólmy zatem dzieciom być na tyle samodzielne, na ile je na to stać.