O bocianach przynoszących dzieci

"Przypisywanie bocianom przynoszenia dzieci jest niewątpliwie najbardziej rozpowszechnionym wierzeniem dotyczącym tego gatunku. Jest ono szeroko rozpowszechnione w całej Europie środkowej, a jego początki sięgają zapewne czasów przedchrześcijańskich. W średniowiecznym Dreźnie była studnia „Queckbrunnen”, co można tłumaczyć jako zdrój lub studnia zdrojowa, z której pita woda miała ponoć zapewniać powicie potomstwa. Jest znamienne, że na tej studni umieszczono statuetkę bociana. W Wielkopolsce panowało przekonanie, że bocian gdzieś z tajemniczego stawu przynosi nowo narodzone dziecko i wrzuca je do domu kominem. Stąd starsze dzieci, widząc na wiosnę pierwszego bociana, wołały: Bocian, bocian, długi nos, przynieś dziecko dam ci grosz.

Znalezienie odpowiedzi na przyczynę powstania tego wierzenia od dawna mnie intrygowało. Analizując, przy okazji lektury poradnika Stefana Falimirza, opisy różnych chorób i stosowanych leków doszedłem do wniosku, że zapomnieliśmy w Europie czym były głody i dlatego często nie potrafimy zrozumieć dawnych przekazów. Trudno się nawet dziwić, że w tych okresach jadano wiele gatunków ptaków, w tym i lubiane bociany. Głód jako powszechna plaga narodów europejskich ustąpił stosunkowo niedawno, dopiero w XVII-XVIII w., po rozpowszechnieniu uprawy ziemniaków.

W wiekach poprzednich zjawiskiem naturalnym było, że w pewnych porach roku żywności często brakowało i jako wspomnienie tego pozostało tylko powiedzenie „głodny przednówek”. Z kolei złe odżywienie lub głód wiązały się ściśle z możliwościami zajścia w ciążę. Zdawano sobie z tego sprawę już w średniowieczu, bo wspomniany Falimirz pisze: Piętnasta przyczyna przeszkadzająca łacnemu porodzeniu, smętek albo niemoc, albo głód jedzenia. Tak więc koniec zimy, wiosna, aż do nowych zbiorów były okresem niedostatku i w związku z tym obniżonej płodności. Lato, jesień i początek zimy zapewniały pokarm i tym samym łatwiej dochodziło do poczęcia, które w sposób naturalny kończyło się na wiosnę ... wraz z przylotem bocianów. Nie mniej istotnym jest przy tym fakt, że bocian odlatywał - więc według wyobrażeń mógł gdzieś dziecko chować, a jako jedyny duży ptak żyjący w sąsiedztwie człowieka mógł wiosną dziecko przynieść. Oczywiście sprawdzenie tej hipotezy nie jest możliwe, chociażby z tego względu, że w czasach powstawania tego wierzenia nie prowadzono ksiąg metrykalnych i obecnie nawet nie uda się ustalić, czy rzeczywiście na wiosnę rodziło się najwięcej dzieci. Tak więc dalej pozostaniemy w sferze domysłów, a pannom w dalszym ciągu będzie się odradzało zbyt częste oglądanie się za bocianami.

Te wierzenia o przynoszeniu przez bociany dzieci przetrwały do dziś, chociaż w zmienionej postaci. Przed domem weselnym w Szwajcarii, w Rappersvil w 1997 roku zobaczyłem wysoki, ozdobiony kwiatami słup, na szczycie którego widniała sylwetka bociana, a poniżej pięknie wykaligrafowany wiersz: 
I.
Istnieje stare porzekadło,
Wy także znacie je oboje!
Macie teraz jeden rok czasu,
I miejmy nadzieję, że do tego dojdzie.
Jeżeli do tego czasu nie będzie dzieciak krzyczał,
Przygotujecie dla nas przyjęcie.
Abyście o tym nie zapomnieli
Stawiamy tu to drzewko.

II.
Istnieje przecież obyczaj stary,
Co tyczy się też młodej pary,
By przez rok czasu się uwinąć
I by z sukcesem czas upłynął.
Jeżeli dziecko w domu nie zakwili,
Szykujcie ucztę dla nas moi mili.
Abyście o tym pamiętali
Stawiamy słup widoczny z dali.

Tak więc, jeżeli przez rok bociany nie pomogą trzeba będzie powtarzać przyjęcie weselne!"

(tekst Z. Jakubiec)

Powiązane artykuły

• Tutaj podaj linki do artykułów w Mamopedii, które są powiązane z twoim tekstem