Odporność

Dlaczego małe dzieci tak łatwo się przeziębiają?

Odporność najogólniej można podzielić na odporność nieswoistą (wrodzoną, nieadaptacyjną) oraz odporność swoistą (adaptacyjną), która kształtuje się w czasie w sposób czynny i bierny.
Odporność czynna powstaje w sposób naturalny, po ekspozycji na czynnik zakaźny, lub w sposób sztuczny, w wyniku szczepienia. Odporność bierna powstaje w mechanizmie transportu przeciwciał przez łożysko od mamy do dziecka w czasie ciąży, w czasie karmienia mlekiem mamy lub może być wzmacniania, np. poprzez przetaczanie preparatów gammaglobulin czy osocza.

Jednym z mechanizmów funkcjonowania układu odpornościowego człowieka jest produkcja przeciwciał, czyli immunoglobulin.  Przeciwciała odgrywają zasadniczą rolę w obronie organizmu przed różnymi drobnoustrojami (przede wszystkim bakteriami). Są one wytwarzane w odpowiedzi na kontakt z drobnoustrojem przez limfocyty B. W krwi stale krąży pewna pula immunoglobulin. Jest ich kilka rodzajów:  IgA, IgM, IgG, E, IgE.

U małych dzieci odpowiedź na kontakt z drobnoustrojem nie jest taka jak u dorosłych. Przykładowo w porównaniu z dorosłymi dziecko pod koniec 1. r.ż. ma zaledwie 60% stężenia IgG, 70% stężenia IgM i tylko 20 % IgA. Z tego powodu u małych dzieci (do 2. r.ż.) jest obniżona również odpowiedź na niektóre szczepienia.

A zatem małe dzieci łatwiej chorują, bo ich układ odpornościowy jest niedojrzały. Układ odpornościowy człowieka „uczy się” i „ma pamięć”, a procesy te wymagają kontaktów z drobnoustrojami i dosyć długo trwają.

Czy wyjście na dwór bez czapki może być przyczyną przeziębienia?

W zasadzie nie. Typowe infekcje przeziębieniowe mają etiologię wirusową, czyli przyczyną takich przeziębień są zazwyczaj wirusy. Faktem natomiast jest, że gwałtowane zmiany temperatury (oziębienie, czyli np. brak czapki, ale też i przegrzanie) narażają organizm na stres, który utrudnia prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i sprawia, że maluch jest bardziej podatny na przeziębienia.

Czy są jakieś  środki skuteczne na uodpornienie? Mam trzy córki. Dwie chodzą do szkoły, przynoszą choroby i zarażają najmłodszą,15-miesięczną siostrę. Jak temu zapobiec?

Okres jesienno-zimowy to czas infekcji i niestety nie ma idealnych środków, naprawdę skutecznych w podnoszeniu odporności. Uważa się nawet, że dziecko „musi swoje przechorować”, gdyż infekcje to nic innego jak ćwiczenie układu odpornościowego w walce z wrogiem. Większość małych dzieci szczególnie często choruje, gdy zacznie chodzić do żłobka czy przedszkola, bo tam spotyka się z dużą ilością różnorodnych drobnoustrojów. W pani rodzinie, miejmy nadzieje, najmłodsza córeczka „przerabia” już teraz to, co większość dzieci będzie przechodzić w przedszkolu, w 3-latkach. Ona będzie już wstępnie „uodporniona” dzięki swoim starszym siostrom.

To, na co teraz powinna Pani zwrócić uwagę, to dobra, zbilansowana dieta, bogata w witaminy i minerały. Uważa się, że witaminy i minerały, które mają szczególne właściwości we wzmacnianiu układu odpornościowego, to: witaminy C, A, żelazo, cynk, miedź, kwasy omega-3. Ideałem byłaby dobra dieta, jeżeli nie jest to możliwe, można wspomagać się preparatami wielowitaminowymi z apteki.

Proszę też „hartować” córeczkę - mam na myśli regularne spacery na świeżym powietrzu bez względu na pogodę. Proszę pamiętać, że niewielki katar czy kaszel nie są przeciwwskazaniem do spacerów. Dobrym bodźcem dla układu odpornościowego jest również zmiana klimatu, warto wyjeżdżać zarówno nad morze, jak i w góry z dziećmi. W przypadku starszych córek do rozważenia są również, ale tylko po konsultacji pediatry, dostępne w aptece preparaty immunomodulujące (z tą świadomością jednak, że nie mają one w 100 % udowodnionej skuteczności).

Proszę też pamiętać, aby nie przegrzewać mieszkania, często wietrzyć i nawilżać pomieszczenia. Wysuszona śluzówka łatwiej ulega działaniu wirusów. I ostatnia rzecz: czy szczepiła Pani najmłodszą córkę przeciwko pneumokokom?    

Czy podawanie tranu wpływa na zwiększenie odporności u dziecka?

Tran zawiera wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, jest także źródłem witamin A, D, E, które mają wpływ między innymi na funkcjonowanie układu odpornościowego. To, czy warto podawać tran dzieciom, zależy od tego, jaką dietę ma maluch. Nie ma bezwzględnych wskazań do jego stosowania. W przypadku stosowania zróżnicowanej diety bogatej w wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 (szczególnie dużo jest ich w rybach morskich) oraz witaminy A, D i E nie ma wskazań do stosowania tranu. Uważa się jednak, że niewiele dzieci ma prowadzoną dobrze zbilansowaną dietę, wtedy jak najbardziej warto, szczególnie w okresie jesienno-zimowym (gdy mniejsze jest nasłonecznienie i, co za tym idzie, większe ryzyko niedoboru witaminy D), dodatkowo podawać tran. W wielu krajach tran podaje się profilaktycznie wszystkim dzieciom. Tak więc decyzja o podawaniu tranu powinna być podejmowana indywidualnie.