Napady złości u dziecka

Mój synek właśnie skończył 16 miesięcy i od dwóch tygodni ma napady złości z byle powodu. Kiedy mu czegoś zabraniam, zazwyczaj spokojnie, ale stanowczo mówię nie. Kiedy nie posłucha, powtarzam, a on zaczyna płakać i się złościć. Biorę go na ręce i zaprowadzam do jego pokoju, sadzam na dywanie, zostawiam go płaczącego na chwilę. Co innego mogłabym zrobić, aby go uspokoić? Najgorzej jest na spacerze, gdy mały mi ucieka, a kiedy go złapię i biorę na ręce, dostaje ataku złości. Jak reagować w takich sytuacjach?   

Zazwyczaj złość i bunt dziecka przy zakazach i wyręczaniu występuje w wieku około 2 lat (tzw. bunt dwulatka)), bardzo rzadko zdarza się wcześniej. Jeżeli malec tak reaguje na „nie”, to warto rozważyć, czy nie ma zbyt wielu zakazów.

Zwykle przystosowujemy mieszkanie do chodzącego czy biegającego i bardzo ciekawego malca – kontakty zabezpieczamy zaślepkami, likwidujemy zwisające obrusy i serwetki na stołach i regałach, zdejmujemy z niskich półek wszystko to, czego dziecko nie powinno brać do rąk, zamykamy szafki i szuflady na klucz lub zabezpieczamy przed otwarciem w inny sposób itp. Dziecko musi być bezpieczne w całym mieszkaniu – czasem rodzice stosuję specjalną „bramkę” do kuchni, by dziecko przypadkiem nie weszło pod nogi dorosłym przygotowującym gorący posiłek.

Aby umożliwić dziecku poznawanie najbliższego otoczenia, należy np. jedną szafkę, kilka szuflad przeznaczyć dla dziecka. Powinno ono nauczyć się otwierać i zamykać szafki, wyjmować z nich i chować stare garnki, pokrywki, sitka, drewniane łyżki i inne ciekawe dla dziecka przedmioty. Powinno wyjmować z szuflad jakieś ubrania, skarpetki itp. i wkładać je z powrotem. Dziecko uczy się w ten sposób trzeciego wymiaru – głębi. Eksperymentuje, próbuje naśladować dorosłych itp. To bardzo ważne czynności dla rozwoju dziecka w wieku od powyżej roku do około dwóch lat.

Należy w tym wieku unikać także zakazów – dziecko nie bardzo rozumie „nie wolno”, „nie”, ponieważ nie jest zdolne do kierowania się w działaniu żadnymi normami, nakazami czy zakazami – ono kieruję się własną ciekawością i emocjami! Robi to, co lubi i nie chce robić tego, czego nie lubi! Złości się, przy czym reakcje emocjonalne są silne, krótkotrwałe i zmienne (nadmiar zakazów powoduje kumulowanie się negatywnych emocji – może doprowadzić do reakcji nerwicowych).

Czy wobec tego należy dziecku pozwalać na wszystko, co chce – na pewno nie!

Zakładając, że dziecku „wiele można” w przystosowanym do malucha mieszkaniu, to zakazów powinno być bardzo mało – najwyżej trzy. Skoro tak mało, to dziecko zaczyna się do nich stosować, bo przecież może robić wiele innych ciekawych rzeczy. Jeżeli dziecko robi coś, co jest niebezpieczne dla niego, dla innych osób lub dla mieszkania, to wówczas informujemy malca, że np. piłkę rzuca się na spacerze w parku, a nie w mieszkaniu. Jeżeli dziecko ponawia próby, to powtarzając tę informację, kładziemy piłkę np. na szafę, mówiąc, że jak wyjdziemy na spacer, to weźmiemy piłkę i będziemy razem rzucać, a teraz piłka musi poczekać. Przenosimy szybko malca w inny kąt pokoju, gdzie np. leżą klocki i pokazujemy, jak klocki można wrzucać do kosza lub stare długopisy wkładać do butelki po wodzie mineralnej (świetna zabawa we wkładanie i wyjmowanie!!). Ponieważ dziecko nie przeżywa radości z zabawy piłką (uniemożliwiliśmy to), a cieszy się inną zabawą, więc po kilku razach umieszczania piłki na szafie malec przestanie ponawiać próby zabawy piłką w domu, bo nie odczuwa radości i satysfakcji z takiej zabawy! (na tej samej zasadzie dziecko oducza się brania pilota od TV, nie naciska przycisków od komputera, nie próbuje odkręcać kranów itp.)

Jeżeli dziecko weźmie do rączki coś, co może być dla niego niebezpieczne (lub dziecko może uszkodzić jakąś rzecz), to prosimy (bez słów „zostaw to!”), by pokazało, co takiego ciekawego ma w ręce – oglądamy to, pokazujemy części składowe, opowiadamy o tym a następnie daną rzecz odkładamy na miejsce niedostępne dla dziecka, a jemu proponujemy inną ciekawą zabawę.

Jeżeli dziecko otworzy jakąś szafkę (zapomnieliśmy ją zabezpieczyć), to zamiast mówić: „zostaw to, nie wolno” – mówimy: pięknie otworzyłeś, a teraz pokaż, czy umiesz zamknąć, pokaż to, chcę zobaczyć, jak zamykasz szafkę! Teraz otwórz szafkę, tak… a teraz znów zamknij, otwórz – zamknij.” (Po kilku razach dziecku znudzi się taka zabawa, zacznie robić coś innego, a my szafkę zdążymy zabezpieczyć (a w ogóle, to szafka po takiej zabawie przestaje być ciekawa i zwykle dziecko nie ponawia prób jej otwierania).

Tak małe dziecko - 1 rok i 4 miesiące - powinno na spacery jeździć w wózku, zbyt męczy się chodzeniem. Jeżeli uda się nam znaleźć bezpieczne dla malucha miejsce do biegania, to świetna jest zabawa w berka – odchodzimy około 15 metrów od wózka, a potem zabawa: biegniemy szybko do wózka, kto pierwszy – mama czy dziecko? Biegniemy z klaskaniem, głośnym śmiechem, podrzucamy malca w górę, jak pierwszy dobiegnie itp. Radosnemu i bawiącemu się dziecku nie przyjdzie do głowy uciekanie! Dziecko małe nie lubi chodzenia za rękę, zbyt szybko męczy się; natomiast odpoczywa, zmieniając co chwila sposób przemieszczania się – podbiegnie, kucnie, podskoczy, schyli się itp.
Maluch na każdym spacerze powinien mieć jakąś dostosowaną do charakteru spaceru zabawkę. Właśnie tę piłkę zdjętą z szafy – rzucamy ją i biegniemy po piłkę; patyk, którym można machać i ciągnąć za sobą robić ślady na piasku; pchaną zabawkę na długim patyku z motylem machającym skrzydłami, balonik na długim sznurku itp. Żadne dziecko nie lubi spaceru dla samego spaceru – jak ma co robić, to zwykle nie mamy kłopotu z uciekaniem.

A w ogóle dziecko jest zbyt małe, by go zanosić do innego pomieszczenia, by tam uspokoiło się – dziecko zaczyna odbierać taką sytuację jako emocjonalne odepchnięcie od mamy czy taty i jest coraz bardziej zaniepokojone i skłonne właśnie go płaczu i histerii.

Najlepiej jest unikać kar, a cieszyć się razem z dzieckiem jego ciekawością świata i odkrywaniem go – tyle możemy naszemu maluchowi pokazać – kolorowe liście szeleszczące pod nogami, schowane i znalezione pod liśćmi kasztany, patyki, pierwszy śnieg topniejący na języczku lub w rączce, sikorki na krzewach w parku…