Już podczas ssania piersi dziecko gimnastykuje język, wargi, policzki, przygotowując je do mówienia. Ale zanim nauczy się mówić, musi przejść kolejne etapy rozwoju – od krzyku, przez gaworzenie, do pierwszego wypowiedzianego słowa. Trzeba pamiętać, że nauka mówienia nie jest procesem samoistnym. Do nabycia tej umiejętności konieczne są zdrowe narządy mowy, dobry słuch, prawidłowy rozwój psychiczny oraz kontakt z mówiącymi do dziecka osobami.

Rozwój mowy dziecka

1.-2. miesiąc – dziecko komunikuje się za pomocą krzyku i płaczu. W ten sposób wyraża swoje potrzeby. Reaguje na dźwięki . Często uspokaja się , słysząc głos mamy. Wpatruje się w jej twarz, obserwuje, gdy do niego mówi.

3. – 4. miesiąc -niemowlę zaczyna głużyć, wydając gardłowe dźwięki. Głużenie jest odruchem bezwarunkowym , występuje u wszystkich dzieci, nawet głuchych. U zdrowych przechodzi w gaworzenie. 

5.-6. miesiąc - to etap gaworzenia. Dziecko wielokrotnie powtarza „ga –ga”, „a – gu”, „ug”. Różnicuje głoski ustne i nosowe. Wydaje coraz więcej dźwięków wytwarzanych za pomocą warg („m”, „p”, „b”) i języka („d”, „t”). Wypowiada pierwsze sylaby, takie jak „ma”, „ka”, „da”.

7. – 8. miesiąc – pojawia się szeptanie, wykrzyknienia oraz spółgłoski „v”, „f”, „s” . Podwójne sylaby „ba-ba”, „ma-ma”, „ta-ta” mogą być powtarzane bez końca...

9.-12. miesiąc – zaczyna się naśladowanie dźwięków prawdziwej mowy. W tedy pojawiają się pierwsze słowa, które w każdej rodzinie witane są z radością i zachwytem. Dziecko zaczyna nie tylko mówić, ale coraz więcej rozumie. Wie, co znaczy „nie” . Bawi się w „Kosi, kosi łapki” i macha rączką, robiąc „pa pa”.

Około 15. miesiąca dziecko mówi własnym językiem, używając ciągu niezrozumiałych dźwięków, z których udaje się wyłowić pojedyncze słowa. Wypowiada je z akcentem i modulacją, dodając do tego wiele gestów.

 18–24 miesiące - 18.-miesięczne dziecko zna około 20-30. słów. Pokazuje oko, ucho, nos... . Ucząc się mówić, początkowo przekręca słowa lub skraca je. Dlatego „kot” brzmieć może w jego ustach jak „ot”. Zaczyna zadawać proste pytania (np. „gdzie?”), na które potrafi też odpowiedzieć jednym słowem – „tam”. W tym okresie możemy usłyszeć od niego „nie” bądź „moje”, co oznacza, że do słownictwa wprowadziło zaimki dzierżawcze oraz zaprzeczenia. Potrafi wymawiać „ą”, „ę” oraz trudniejsze spółgłoski – „”ś”, „ź”, „ć”, „dz”, „dź”. Wypowiada proste zdania.

Zdarza się , że dwulatek zacina się podczas mówienia, ponieważ chciałby dużo powiedzieć, ale jego aparat artykulacyjny nie ma jeszcze takich możliwości. Zaburzenie to jest najczęściej okresowe i mija z czasem. Najważniejsze, by nie uświadamiać dziecku braku płynności mowy. Jeśli jednak zacinaniu się towarzyszą dodatkowe tiki, należy skonsultować się z logopedą.

Przez kolejne lata dziecko doskonali mowę i wzbogaca swoje słownictwo. Trzylatek zna już od 200 do 300 słów. Mówi coraz płynniej, wygłaszając dłuższe monologi. Często przekręca jeszcze niektóre słowa i zdarza się, że sepleni. W wieku czterech lat dziecko mówi już pewnie. Lubi poznawać nowe słowa, tworzy też własne. Mówi gramatycznie, choć zdarzają mu się drobne wpadki, zwłaszcza przy stopniowaniu przymiotników lub tworzeniu liczby mnogiej. Lubi podtrzymywać rozmowę, zając pytania: „Jak?”, „Dlaczego?”, „A kiedy?” .

Jak możesz pomóc

Staraj się do dziecka jak najwięcej mówić. Używaj przy tym łagodnego, spokojnego, głosu. Zmieniaj intonację. Im więcej malec usłyszy do 3. roku życia, tym łatwiej nauczy się mówić. Ważne, by stwarzać mu jak najwięcej sytuacji skłaniających do mówienia.

Jeśli chcesz, aby dziecko nauczyło się mówić poprawnie, dawaj mu dobry przykład. Mów wyraźnie, powoli, łącz słowa w ładne zdania. Za pomocą gestów lub obrazków wyjaśniaj, co dane słowo znaczy. Wówczas łatwiej je zapamięta.

Poprzez słowa dziecko poznaje świat. Dlatego nazywaj wszystko, co znajduje się w jego otoczeniu – przedmioty, kolory, faktury. Tłumacz, co robicie, opisuj zdarzenia, komentuj wykonywane wspólnie czynności.

Nie możesz się doczekać, kiedy twoje dziecko wypowie pierwsze słowo? To, kiedy zacznie mówić, w dużej mierze zależy od ciebie. Jest wiele zabaw i ćwiczeń manualnych, które stymulują rozwój mowy. Oto niektóre z nich:

- ugniatanie plasteliny, ciastoliny, modeliny, masy solnej i lepienie z nich przedmiotów o różnych kształtach,
- wyklejanie za pomocą plasteliny narysowanych na kartce kształtów,
 -dmuchanie wiatraków, piórek,
- robienie baniek mydlanych,
- wciskanie przycisków (daj mu jakąś zabawkę manualną),
- malowanie farbami przy użyciu palców.

Im więcej zabaw i ćwiczeń manualnych tym rozwój mowy jest lepszy.
Nie porównuj dziecka z rówieśnikami. Uczenie się mowy nie przebiega u wszystkich dzieci tak samo. Jedne zaczynają mówić szybciej, inne potrzebują więcej czasu.

Co powinno niepokoić

Zdarza się, że dzieci mają osłabione napięcie mięśniowe w okolicy jamy ustnej i dlatego słabiej mówią. Jeśli dziecko ślini się nadmiernie, a powodem nie jest ząbkowanie, często chodzi z otwartą buzią, nie lubi gryźć twardych rzeczy lub stale „mieli” w buzi językiem , skonsultuj się z logopedą. 

Aby dziecko się szybciej rozwijało proponujemy: zabawy językowe 0-4 miesięcy, 5-8 miesięcy, 9-12 miesięcy

Linki do źródeł

http://www.babyboom.pl/dzieci_1_2/rozwoj/jak_pomoc_dziecku_w_nauce_mowy.html

http://www.rodziceradza.pl/Kiedy_dziecko_powinno_zaczac_mowic,q,22247.html

http://www.edziecko.pl/pierwszy_rok/1,79404,5180109.html