Klapsy

Dlaczego nie wolno dawać dzieciom klapsów? Czy klaps można uznać za ostateczność – jak twierdzą niektórzy – gdy inne metody zawodzą?

Klaps „wychowawczy” lub jak mówią niektórzy „z miłości” (w przeciwieństwie od „klapsa z nienawiści”???) ma służyć oduczaniu dzieci zachowań przez nas, dorosłych, nie aprobowanych. Czy jest skuteczniejszy od innych metod? Czy w ogóle jest skuteczny? Jakie ma konsekwencje? Warto przyjrzeć się bliżej motywom zachowań ludzkich.

Jeżeli w konsekwencji zachowań odczuwamy przyjemność, jest nam miło, jesteśmy zadowoleni, radośni itp., to kształtuje się w nas tendencja do powtarzania tego typu zachowań, uczymy się wówczas takich zachowań. Nikt nas nie musi pilnować, my sami dążymy do ich powtarzania, mamy dodatnią motywację. Czujemy się „nagrodzeni”.

Jeśli zaś w konsekwencji naszego zachowania odczuwamy przykrość, ból, zażenowanie, gorycz, wstyd itp., to powstaje tendencja do unikania tych zachowań. Okazuje się jednak, że sytuacja komplikuje się i wcale nie jest taka jasna, jak się wydaje. W sytuacjach tzw. naturalnych, np. jeżeli dziecko dotknie gorącego żelazka, to zawsze się oparzy i wystarczy jedno doświadczenie, by dziecko unikało gorącego żelazka. Tzw. „kara naturalna” okazała się być skuteczna. W większości wypadków jednak dziecko styka się z "karami społecznymi” ze strony osób dorosłych. Jeżeli mama lub tata widzą, że dziecko zachowuje się niewłaściwie i zwykłe zwrócenie uwagi nie skutkuje, to według nich skuteczny będzie właśnie klaps!
I tu się mylą. Owszem w danym momencie dziecko przestaje zachowywać się niewłaściwie, ale tylko tym razem. Dzieci uczą się bardzo szybko, że jeżeli rodziców nie ma w pobliżu, to mogą się zachowywać jak tylko chcą, a klapsów nie ma! Jeżeli rodzice patrzą i dziecko czuje się kontrolowane, to powstrzymuje się przed pewnymi zachowaniami, jeżeli zaś wychodzą, to wg dziecka klapsy, uwagi, normy, zasady, wychodzą wraz z nimi. Nie ma dorosłych – nie ma kary! Nie wystarczy bowiem wiedza, co wolno, a czego nie wolno – małe dziecko nie ma jeszcze mechanizmów wewnętrznych, które powstrzymują je od pewnych zachowań (początki tych mechanizmów daje się zauważyć pod koniec wieku przedszkolnego u niektórych dopiero dzieci) nie mają jeszcze systemu wartości, nie mają jeszcze ukształtowanego sumienia, nie rozumieją jeszcze sensu zakazów i nakazów itd.). Warto więc wiedzieć, że kary, a w tym klapsy, wcale nie eliminują negatywnych zachowań, tylko je modyfikują! Dzieci uczą się kłamać,oszukiwać i ...robić swoje. Z punktu wychowawczego klapsy są więc nieskuteczne!.

Jeżeli dziecko mimo to często dostaje klapsy to:

•      Zaczyna bać się własnych rodziców, narasta lęk, poczucie niesprawiedliwości, gorycz, poniżenie itd., dziecko zwykle nie działa z premedytacją i mimo naszych tłumaczeń nie rozumie kar! Powstaje wtedy wiele negatywnych emocji, co nie jest dobre dla rozwoju dzieci (mogą się moczyć, jąkać, mieć zaburzenia snu, łaknienia itp.).
•      Dziecko uczy się reakcji i zachowań od rodziców przez ich naśladowanie. Dzieci bite, ostro karane, dzieci, na które się krzyczy, uczą się więc tego typu zachowań – bite dzieci – biją innych; dzieci, które dostają tylko klapsy – dają klapsy innym! Uczymy dzieci agresywnych zachowań, agresji słownej, uczymy przemocy!
•      Dzieci uczą się także, że osoby silniejsze mogą bić osoby słabsze!

To wcale nie znaczy, że należy dzieciom na wszystko pozwalać, to wcale nie znaczy, że dzieci nie powinny być karane. Jak więc z nimi postępować? Co zamiast klapsów?

Wszystkie dzieci do lat jeszcze około 7 kierują się w swoim postępowaniu emocjami. Robią to, co lubią, nie chcą robić tego, czego nie lubią. Jeżeli ich zachowania kończą się przyjemnością, to, jak wspomniano na początku, takie zachowania utrwalają się. Obserwujmy dzieci i mądrze chwalmy je (cieszę się, że równo ustawiłeś wszystkie buty, brawo i... całus; bardzo lubię, jak mi pomagasz, wspaniały z Ciebie pomocnik.... i pogłaskanie po główce; jesz tak, że aż miło patrzeć – nie rozglądasz się, gryziesz itp.; dziś tak szybko ubrałaś się, że wracając do domu mamy czas, by wstąpić na lody    itd.).
Nie popełniajmy podstawowego błędu i nie chwalmy za byle co! Rzeczowe pochwały zawierają informacje, które zachowania nam, rodzicom podobają się – uczymy w ten sposób akceptowanych przez nas zachowań.

Jeżeli chodzi o wskazywanie zachowań niepożądanych, to powinniśmy wiedzieć, na co dziecko w danym wieku stać. Na pewno nie przerwie zabawy na nasze wołanie (zabawa jest dla niego bardzo ważna!), nie będzie jeść szybko bez „gadania” – chce z nami podzielić się odczuciami i myślami; nie będzie szybko się ubierać – jeszcze nie potrafi skupić się na jednej czynności; będzie się awanturować, krzyczeć, płakać, gdy wracamy z placu zabaw do domu; będzie się bawić, zamiast sprzątać zabawki itd. To są normalne zachowania dzieci i zamiast je za to karać, pomóżmy im te czynności opanować. Możemy się „ścigać”, kto pierwszy zje, możemy pytać się (lub zgadywać), co dziecko już na siebie włożyło, możemy umawiać się, że z placu zabaw wracamy, gdy policzy się do np. 10, a w trakcie powrotu opowiadamy dziecku bajkę.

Jeżeli zaś dziecko np. nas uderzy, celowo bierze coś do ręki, na co nie zezwalamy, kopie kota, niszczy celowo książkę lub zabawkę, bije młodsze rodzeństwo, itp., to zamiast dawać klapsa mówimy bardzo głośno, powoli i dobitnie: NIE!  NIE WOLNO TAK! ODEJDŹ ODE MNIE!Wyprowadzamy dziecko z pokoju, gdzie jesteśmy, mimo, że czasem płacze i chce się do nas przytulić. Jesteśmy przez pewien czas zimni i nieustępliwi!

Jest to dla dziecka bardzo silna kara emocjonalna typu: „odrzucenie uczuciowe”. Dopiero po dłuższej chwili, gdy dziecko się nieco wyciszy, to bierzemy je za rękę, prowadzimy do łazienki, by samo umyło buzię i ręce, potem dajemy coś do picia (te czynności wyciszają malca) i dopiero wtedy bierzemy go na kolana, przytulamy, mówimy, że bardzo go kochamy, ale nie podoba się nam jego zachowanie i dopiero wtedy tłumaczymy, dlaczego nie wolno tak się zachowywać.  Nie wymagajmy od dziecka zapewnień, że nie będzie tak postępować (nie jest w stanie dotrzymać obietnic). Bardzo wyraźnie stawiamy granice, co wolno, a czego nie i informujemy o tym nasze dziecko. Jesteśmy przy tym konsekwentni!

Jeżeli nie wiemy, jak dziecko ukarać, to głośne, emocjonalne powiedzenie: wyjdź! tak się zachowałeś, że nie mam ochoty teraz z tobą rozmawiać, wyjdź!

Bez klapsów, bez szantażu (nie kocham cię, bo jesteś niegrzeczny! – ale co znaczy niegrzeczny?, które dziecko to rozumie???), bez agresji uczymy dziecko, jak nie należy postępować i dlaczego. Pamiętajmy, że każdy klaps to sposób rozładowania przez nas, dorosłych, swych negatywnych emocji.

Kochajmy nasze maluchy zawsze i zawsze starajmy się robić to mądrze!