Wodogłowie

Jak wykrywa się u dziecka i leczy wodogłowie?

Objawem wodogłowia tuż po urodzeniu jest powiększenie obwodu głowy, dysproporcja pomiędzy częścią mózgową i twarzową czaszki, z niskim osadzeniem oczu i uszu. Ciemię przednie jest powiększone i napięte, może być uwypuklone, szwy strzałkowe poszerzone, często jest powiększone również ciemiączko tylne. Powłoki skórne czaszki są cienkie, widoczne są na nich wyraźne, poszerzone żyły. Innymi objawami są: niedowłady nerwów poruszających gałką oczną, co manifestuje się jako „objaw zachodzącego słońca” – widoczny biały rąbek rogówki pomiędzy tęczówką a powieką górną. Rozwijające się wodogłowie u dzieci dotąd zdrowych powoduje u nich zmiany zachowania, niepokój, charakterystyczny krzyk, zaburzenia oddychania, zwolnienia pracy serca. U dzieci w wieku przedszkolnym i starszych występują bóle głowy, wymioty, zaburzenia widzenia, zaburzenia świadomości, aż do śpiączki.

U dzieci z wodogłowiem obserwuje się różny stopień opóźnienia rozwoju intelektualnego, nadpobudliwość, trudności w koncentracji, w zapamiętywaniu oraz zaburzenia zachowania. U większości z nich stwierdza się nieprawidłowy zapis EEG, a około1/4 dzieci ma napady padaczkowe. Dodatkowo występują u nich różnie nasilone zaburzenia ruchowe: niedowłady spastyczne kończyn górnych i dolnych, upośledzenie precyzyjnych ruchów dłoni, koordynacji ruchowej, zez zbieżny.
Diagnostyka wodogłowia polega na wykonywaniu badań obrazowych mózgu. U noworodków i niemowląt do czasu zarośnięcia ciemiączka najlepszą metodą jest ultrasonografia przezciemiączkowa. Inne metody to tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny.

Najczęściej stosowanym sposobem leczenia wodogłowia jest odprowadzenie płynu mózgowo-rdzeniowego z układu komorowego mózgu do jamy otrzewnej lub prawego przedsionka serca za pomocą zestawów zastawkowych. Operacja nie likwiduje przyczyny wodogłowia ale, zapobiegając nadciśnieniu w układzie komorowym i uciskowi na tkankę mózgową, umożliwia rozwój mózgu. W wybranych przypadkach wodogłowia stosuje się metodę operacyjnej endoskopii mózgowej. Polega ona na wytworzeniu wewnątrzczaszkowych połączeń przestrzeni płynowych mózgu, co umożliwia krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego bez konieczności wszczepiania zastawki. Bowiem obecność zastawki komorowo-otrzewnowej wiąże się z możliwością wystąpienia poważnych powikłań, takich jak zakażenie układu zastawkowego, a tym samym zapalenie wyściółki komór mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie otrzewnej i posocznica. Przebyte zakażenie ośrodkowego układu nerwowego wpływa niekorzystnie na dalszy rozwój tych dzieci i jest odpowiedzialne za wysoką śmiertelność.
Znaczne wydłużenie życia chorych z wodogłowiem stało się możliwe dzięki objęciu większości z nich wielospecjalistyczną opieką. Powinni w niej uczestniczyć chirurg, neurolog, pediatra, rehabilitanci, psycholodzy oraz rodzice. Celem rehabilitacji jest usprawnianie ruchowe, stymulacja rozwoju intelektualnego, nauka mowy, integracja środowiskowa, aby przysposobić dziecko do możliwie samodzielnego życia.