Wcześniak

Co może robić przy dziecku rodzic wcześniaka, którego dziecko musi leżeć kilka tygodni w inkubatorze na oddziale intensywnej opieki noworodka? Jak wygląda jego opieka nad dzieckiem, jak może okazać dziecku swoją bliskość?

Dzieci, które przy urodzeniu ważą mniej niż 1500 g (czyli urodzone z bardzo małą masą ciała) lub nawet mniej niż 1000 g (ze skrajnie małą urodzeniową masą ciała) rodzą się znacznie za wcześnie: w 30., a nawet 24. tygodniu ciąży. Po urodzeniu zazwyczaj są zbyt słabe, aby mogły same oddychać, czy jeść. Dlatego muszą przebywać w inkubatorze, oddycha za nie respirator, odżywiane są przez kroplówki.
Rodzice, gdy po raz pierwszy zobaczą swoje, tak maleńkie dziecko, podłączone do mnóstwa monitorów, czują przede wszystkim lęk o jego życie, ale również lęk przed dotknięciem go/jej. Przez kilka pierwszych dni, w których stan dziecka jest jeszcze niestabilny, rzeczywiście lepiej jest zapewnić dziecku maksymalny spokój i jak najrzadziej otwierać drzwiczki inkubatora. Ale po jakimś czasie włączanie się rodziców w opiekę nawet nad najmniejszym dzieckiem jest nieoceniona.

Na większości oddziałów intensywnej terapii noworodków w Polsce rodzice mają prawie nieograniczony dostęp do własnego dziecka. Gdy tylko maluchowi można zacząć podawać mleko do żołądka (zawsze przez sondę), powinniśmy starać się, aby to było mleko mamy, więc, jeżeli jej stan na to pozwala, jest zachęcana do przynoszenia dziecku świeżo odciągniętego pokarmu z piersi.
Następną ważną sprawą jest dotyk mamy i taty. Najpierw można wkładać ręce do inkubatora i głaskać malucha, ale gdy tylko jego stan ustabilizuje się, na tyle, że nie będzie się oziębiać natychmiast po wyjęciu z inkubatora oraz będzie stabilnie oddychało, nawet przy użyciu respiratora czy tlenu, może być kangurowane. To znaczy wyjmowane z inkubatora i przytulane do odsłoniętej klatki piersiowej mamy, tak aby skóra dziecka była w kontakcie ze skórą mamy lub taty. Dziecko musi być w tym czasie przykryte miękkim, ciepłym kocykiem, na głowie musi mieć czapeczkę. Początkowo może być wyjmowane na chwilkę, ale później seanse kangurowania można stopniowo wydłużać. Kangurowanie jest korzystne, zarówno dla dziecka, jak i dla matki. Matka przestaje się obawiać własnego dziecka, „uczy” się go, dziecko czując ciepło bijące od mamy, słysząc bicie jej serca lepiej reguluje oddech i częstość pracy serca. U dzieci, u których występują bezdechy wcześniaków, podczas kangurowania obserwuje się rzadsze występowanie epizodów bezdechu. Dzieci, które są kangurowane zwykle szybciej wychodzą ze szpitala.

Po dwóch-trzech miesiącach, gdy maluch jest już na stałe wyjęty do łóżeczka, ale jeszcze przebywa w szpitalu, rodzice są tam mile widziani i zachęcani do opieki nad dzieckiem, to znaczy udziału w pielęgnacji, przewijaniu, a przede wszystkim karmieniu dziecka. Większość nawet najmniejszych wcześniaków jest w stanie nauczyć się jeść prosto z piersi.

Jakie są zalecenia lekarskie po wyjściu ze szpitala w przypadku dzieci urodzonych przedwcześnie?

Dzięki poprawie opieki medycznej nad noworodkami przedwcześnie urodzonymi coraz więcej wcześniaków z bardzo małą masą ciała jest wypisywanych do domu po kilkumiesięcznym pobycie na oddziale intensywnej terapii noworodków. Moment ten następuje wtedy, gdy dziecko osiąga masę ciała 1800-2000 g oraz umiejętność samodzielnego oddychania i ssania. Nadal jednak dzieci te są zagrożone wystąpieniem powikłań wcześniactwa, które mogą ujawnić się w późniejszym czasie. W dużych ośrodkach w Polsce opiekę nad nimi sprawuje specjalistyczna poradnia wczesnej oceny rozwoju, gdzie dziecko i jego rodzina może skorzystać z porad licznych specjalistów (neonatolog, neurolog, fizjoterapeuta, okulista, logopeda, ortopeda, audiolog, psycholog). Jednak w pozostałych przypadkach rolę koordynatora spełnia lekarz pediatra pierwszego kontaktu. 

Zaleca się wykonywanie badań dodatkowych, takich jak: morfologia krwi, poziom hormonów tarczycy, badanie USG przezciemiączkowe oraz jamy brzusznej oraz ustalenie schematu żywienia i planu szczepień. Dzieci te nie powinny być zwalniane ze szczepień, z pewnymi zastrzeżeniami. Szczepienie przeciw krztuścowi powinno być realizowane szczepionką bezkomórkową (acelularną). Dodatkowo zalecane jest szczepienie przeciwko pneumokokom, od października 2008 r. wcześniaki z rozpoznaną dysplazją oskrzelowo-płucną mają zagwarantowane to szczepienie nieodpłatnie.  

Ważne jest, aby wszyscy specjaliści opiekujący się wcześniakiem, w tym również rodzice dziecka, zdawali sobie sprawę z powikłań, które mogą wystąpić, i starali się odpowiednio wcześnie reagować, aby umożliwić dziecku jak najlepszy rozwój.