Rozwój mowy - ćwiczenia stymulujące

Bardzo dobrym ćwiczeniem aparatu mowy dziecka: ust, języka, podniebienia itd. jest karmienie piersią. Karmienie sztuczne niestety ma w tym sensie ograniczone możliwości, choć najnowsze smoczki przypominające krztałtem brodawkę piersi są już bardziej pomocne.

Zainteresowałam się tym tematem ponieważ córka mojej koleżanki mając 3 lata prawie nic nie mówiła. Okazało się, że musiała przejść zabieg podcinania języka, który był przyrośnięty a to z kolei pociągnęło za sobą konieczność ćwiczenia jaj aparatu mowy.

Poza tym ćwiczenia są wskazane jeśli karmienie sztuczne jest wynikiem małej aktywności dziecka. Należy wówczas zacząć usprawnianie języka, warg, policzków. Bardzo ważne jest ułożenie języka – zwróćmy uwagę, czy nie jest za bardzo wyrzucony na zewnątrz lub czy nie jest napięty. Trudności w połykaniu i krztuszenie się wskazują na potrzebę zewnętrznego masażu okolic przełyku przed karmieniem dziecka.

Usprawnianie aparatu artykulacyjnego oraz stymulację rozwoju mowy rozpoczynamy od ćwiczeń biernych - masażu. Przystępując do ćwiczeń należy pamiętać, że są one nieprzyjemne dla dziecka. Podczas masażu należy okazywać naszemu maluchowi dużo ciepła i sympatii, aby nie bronił się przed nim. Przed masażem myjemy ręce ciepłą wodą z mydłem, możemy też wetrzeć krem o delikatnym zapachu. Palec wskazujący prawej ręki owijamy czystą gazą i moczymy w ciepłym płynie, aby zmniejszyć tarcie podczas masowania

Usprawnianie języka:
- masaż rozpoczynamy od grzbietowej powierzchni czubka języka, przesuwając palec ruchami kolistymi (podłużnie lub poprzecznie) najpierw po prawej, potem po lewej stronie w kierunku nasady, aż do wystąpienia odruchu wymiotnego,
- masujemy brzegi języka, zahaczając o powierzchnię dolną, też od czubka do nasady,
- czubek chwytamy delikatnie w palce (przez gazę), masujemy ruchem rozgniatającym. Przesuwamy język w płaszczyźnie poziomej i pionowej, dotykając go dość energicznie ruchem pulsującym, aby sprowokować odruch cofania się.

Usprawnianie wędzidełka (w przypadku skróconego wędzidełka podjęzykowego).
Interwencja chirurgiczna konieczna jest tylko w przypadku całkowitego przyrośnięcia czubka języka:
- podciągamy i energiczne wywijamy czubeczek języka ku górze


Usprawnianie podniebienia:

- podniebienie twarde i miękkie masujemy w kierunku od przodu ku tyłowi, najpierw po jednej, potem po drugiej stronie linii środkowej. Z podniebienia przechodzimy płynnie do masażu wewnętrznej strony policzków i warg.

Masaż dziąseł:
- dziąsła dolne masujemy w kierunku od góry do dołu, dziąsło górne masujemy od dołu ku górze.
 Wykonujemy go jako ostatni przed posiłkiem, ponieważ pobudzamy w ten sposób odruch żucia.

Masaż policzków, przełyku, warg:
- masaż wykonujemy przed posiłkiem. Szczególną uwagę zwracamy na to, czy dziecko oddychało przez nos (przed ćwiczeniami należy go oczyścić).
 
Masaż warg:
- kciuk układamy pod brodą, a palcem wskazującym i środkowym masujemy złączone wargi ruchem rozciągającym jednocześnie obie połowy. Następnie wargi rozciągamy (wykonując to ćwiczenie naśladujemy mlaskanie, zachęcając dziecko do naśladowania) i ściągamy (cmokając również zachęcamy malucha do naśladowania). Teraz lekko obszczypujemy i głaszczemy wargi. Masaż możemy wykonywać miękką szczoteczką do zębów.

Pomagamy robić minki – ryjek palcami, masujemy zawiasy żuchwy, wysuwamy bródkę do przodu.

Masaż policzków:- nakładamy krem na skórę twarzy i szyi, masujemy ruchem okrężnym od nosa i warg w kierunku skroni, stopniowo zwiększając siłę nacisku. Brodę podtrzymujemy kciukiem dbając o to, by dziąsła górne i dolne były złączone, a wargi zwierały się. Lekko obszczypujemy i oklepujemy masowaną okolicę, a na końcu głaszczemy.

Masaż przełyku;
- masujemy zewnętrzną stronę od dołu do góry, głaszczącym ruchem.

Nieco starsze niemowlę zachęcamy, by mocno zwierając wargi próbowało robić baloniki z policzków lub wydychało powietrze „dziubkiem”.
Zakładamy dziecku wargę górną na dolną i odwrotnie.
Palcem lub łyżeczką wywijamy czubek języka na wargę górną, przesuwamy język pomiędzy kącikami warg, wykonujemy masaż języka na zewnątrz jamy ustnej, zachęcając do samodzielnego wykonania ruchu.

Masując: 

- wargi mówimy wyrazy z głoskami p, b, m, w, f – np. papa, baba, mama, woda, fala,
- czubek języka i dziąsła – s, t, d, n – np. sala, tata, dom, noga,
- tylną cześć języka – k, g, ch,- np. kura, chata, góra
- środkową powierzchnię grzbietu języka – ś, ź, ć, dź, ń – np. siano, zima, dziadzia, niania

Oczywiście nie chodzi tu o naukę wymowy, lecz wytworzenie skojarzeń. Dziecko czuje masowany narząd, widzi pracę aparatu artykulacyjnego matki i jej słyszy wypowiedzi.

Ważne są również ćwiczenia oddechowe.

• Przygotuj gałązkę lub patyk, wstążki, papierki po cukierkach, orzechy, kasztany, szyszki. Wstążki z zawieszonymi ozdobami należy przywiązać do gałązek. Unieś gałązki przed sobą na wysokości warg. Teraz należy wziąć głęboki wdech nosem i wypuścić powietrze zaokrąglonymi ustami.

(Ułożenie ust będzie takie samo jak w trakcie wymowy głoski u).

• Weź książkę i połóż się wygodnie na plecach. Książkę połóż powyżej pępka. W czasie wdechu książka unosi się i opada w czasie wydechu.

(Sposób na naukę oddechu dolnożebrowo- przeponowego w pozycji leżącej).

• Stań w lekkim rozkroku. Wyprostuj ręce wzdłuż tułowia, plecy proste, usta zamknięte. Przygotuj się do wdechu powietrza nosem. Wolno podnieść ręce ku górze. Powietrzem wdychanym przez nos wypełnij płuca (przy wdechu rozszerzają się dolne żebra i nieco uwypukla się brzuch). Wypuść powietrze ustami.
• Przygotuj kilka piórek i wycięte koło (poproś osobę dorosłą o pomoc przy jego wycięciu). Przymocuj na koło piórka i nadmuchany balon. Następnie nabierz powietrze nosem, a potem wypuść je ustami.
• W pudełku po czekoladkach wytnij kwadrat z dna i pokrywy pudełka, a wewnątrz przymocuj dwa suche liście na nitkach. (Aby swobodnie trzymać pudełko możesz dorobić uchwyt). Nabierz dużo powietrza. Następnie wydychaj je najdłużej jak się da.

Poza tym oczywiście jest szereg ćwiczeń wymowy dla dzieci starszych. Pierwszym jednak krokiem matki z dzieckiem źle połykającym bądź słabo mówiącym jest skierowanie się do logopedy, który po dokładnych oględzinach dziecka i badaniach odpowiednich do zauważenia wszelkich zależności zdecyduje co trzeba robić w danym wypadku.

Niemniej jednak ćwiczenia oddechowe są wskazane bo są świetną zabawą a to da nie tylko wymierne korzyści rozwoju mowy ale i bliskości z rodzicem.

Pomocna może byc też literatura -

Powiązane artykuły

• mamopedia.pl/12-23-mies/zdrowie/dziecko-nie-mowi---opozniony-rozwoj-mowy
• mamopedia.pl/10-11-mies/wychowanie/nauka-mowienia