Odporność wrodzona

Czy noworodek rodzi się z odpornością? Istnieje przekonanie, że noworodki nie chorują i są odporne na infekcje. Czy to prawda? Czy choroby układu oddechowego, gorączka, biegunka mogą dotknąć także noworodka?

Nie jest prawdziwe przekonanie, że noworodki nie chorują i są odporne na infekcje. Jak najbardziej choroby układu oddechowego, gorączka czy biegunka mogą dotknąć również noworodka. Noworodki zazwyczaj jednak chorują inaczej niż dzieci starsze. Jest to wyraz ich niedojrzałości, również niedojrzałości układu immunologicznego. Noworodki chorują skąpo objawowo lub też prezentują objawy niespecyficzne, np. nie gorączkują, tylko reagują spadkiem temperatury ciała. Nie potrafią również kaszleć.

Układ odpornościowy noworodka jest niedojrzały zarówno anatomicznie, jak i funkcjonalnie, co oczywiście nie znaczy, że noworodek rodzi się całkowicie bezbronny. Mówiąc o odporności, można podzielić ją na czynną i bierną. Z kolei mechanizmy odpornościowe dzieli się na nieswoiste i swoiste.

Odporność czynna powstaje w sposób naturalny, czyli rozwija się stopniowo - po pewnym czasie ekspozycji na czynnik zakaźny - lub też sztucznie jako efekt stymulacji po szczepieniu.
Odporność bierna również kształtuje się naturalnie poprzez przezłożyskowy transport immunoglobulin klasy IgG, pochodzących od matki, lub sztucznie - na drodze przetaczania po urodzeniu (oczywiście dzieciom tylko tego wymagającym, czyli chorym) osocza lub preparatów z ludzkimi immunoglobulinami.

W skład mechanizmów nieswoistych wchodzą: bariery fizyczne (skóra, śluzówki), chemiczne (wydzieliny skóry, enzymy trawienne, kwas żołądkowy), układ dopełniacza i fagocyty. Nieswoiste mechanizmy odpornościowe zaczynają działać zaraz po urodzeniu, po zadziałaniu drobnoustroju. Niektóre z tych mechanizmów są w pełni aktywne u zdrowych donoszonych noworodków od razu po urodzeniu (np. prawidłowe są liczba i aktywność granulocytów), z kolei inne dopiero rozwijają się w czasie.

Jeżeli chodzi o swoiste mechanizmy odpornościowe, to można je podzielić na naturalne (po zakażeniach drogą naturalną czy w efekcie transportu przez łożysko matczynych IgG) i sztuczne (w efekcie immunizacji czy po zastosowaniu osocza lub leków z immunoglobulinami).

Kluczowa rola w ochronie zależy od IgG, gdyż mają one najszersze spektrum działania i jest ich najwięcej. Zdrowy noworodek urodzony o czasie nie syntetyzuje sam IgG, ale dzięki transportowi od mamy w momencie urodzenia ma poziomy IgG zbliżone do wartości poziomów u mamy. Stężenie matczynych IgG istotnie spada już od drugiego  miesiąca życia. Około 4.-6. m.ż. mamy do czynienia z fizjologiczną agammaglobulinemią, czyli bardzo niskim stężeniem immunoglobulin (zapasy IgG od mamy wyczerpują się, a własna synteza jest jeszcze mała). Wtedy właśnie wzrasta ryzyko poważnych zakażeń, stąd być może niesłuszna jednak opinia, że noworodki nie chorują i są odporne na infekcje. Mechanizmy odpornościowe są po prostu znacznie bardziej skomplikowane (np. problemem jest opóźnione dojrzewanie w odpowiedzi na niektóre drobnoustroje w podklasie IgG2).

Szczególne właściwości obronne ma mleko kobiece, gdyż zawiera przeciwciała, które mają możliwość przenikania do krwioobiegu przez ścianę jelit. Mleko matczyne zawiera też IgA, które chronią przed zakażeniami również przewód pokarmowy.