Napięcie mięśniowe

Jak obserwować dziecko, by wykryć zaburzenia napięcia mięśniowego?

I półrocze:

U noworodka kończyny górne są zgięte we wszystkich stawach, piąstki zaciśnięte, przygięte w nadgarstkach. Nóżki są również zgięte w stawach biodrowych i kolanowych, nie można ich rozprostować – jest to związane z fizjologicznie większym napięciem mięśni zginaczy niż mięśni prostowników. W pierwszych dniach i tygodniach możliwości ruchowe noworodka są ograniczone, wykonuje on mnóstwo bezładnych, przypadkowych ruchów. Zdrowe dziecko w tym czasie przesypia prawie całą dobę, z krótkimi przerwami na ssanie i zabiegi pielęgnacyjne. To, co powinno wówczas zaniepokoić rodziców, to nadmierny niepokój dziecka, ciągły płacz, trudności z karmieniem i spaniem. 

W następnych miesiącach życia maluszek stopniowo zdobywa nowe umiejętności i doświadczenia, niektóre z nich są tak istotne dla dalszego rozwoju, że określane są mianem „kamieni milowych”. W pierwszym kwartale napięcie mięśniowe się zmniejsza, wyrównuje się napięcie prostowników i zginaczy, niemowlę przyjmuje ułożenie pośrednie. Dwumiesięczny maluch potrafi zbliżyć obie rączki przed sobą na wysokości wzroku, jest to bardzo ważny moment w jego rozwoju – koordynacja ręka-ręka.  Od niemowlęcia trzymiesięcznego oczekujemy unoszenia ku górze rączek i nóżek w leżeniu na plecach, podciągania nóżek do brzuszka, symetrycznego podparcia na obu łokciach w pozycji na brzuszku. Uniesione nogi nie powinny stale opadać na jedną stronę, głowa nie powinna się zwracać zawsze w tę samą stronę. Obserwujemy, czy jedna piąstka nie zaciska się bardziej niż druga, czy uda są jednakowo odwiedzione w obu stawach biodrowych. Niepokojące może być prostowanie nóżek z obciąganiem paluszków jak u baletnicy, podpieranie się na piętach i czubku głowy – mostek, napinanie rąk w zgięciu i wyproście, z zaciśniętymi piąstkami, jak również niechęć do leżenia na brzuszku pod koniec 3. miesiąca życia i później. 

Niemowlęta z obniżonym napięciem mięśniowym zbyt krótko podnoszą nóżki do brzucha, leżąc na plecach i poszerzają powierzchnię podparcia, rozkładając rączki, co utrudnia im manipulowanie nimi w zasięgu wzroku. 

Rodziców powinny zaniepokoić trudności w ubieraniu dziecka, związane z nadmiernym oporem kończyn, gdyż może to być objawem wzmożonego napięcia mięśniowego. Prawidłowe napięcie mięśni szyi, przedniej ściany klatki piersiowej i brzucha powoduje, że 5-miesięczne niemowlę podciągane za rączki poddaje się do siadu oraz często chwyta własne stopy i ciągnie je do ust. Na koniec, w 6. miesiącu życia wykonuje obrót z plecków na brzuch. Wzmożenie napięcia mięśniowego, odgięciowe układanie głowy, prężenie nóżek nie pozwalają zdobyć dziecku tych umiejętności. Dlatego wnikliwa obserwacja dziecka pozwala rodzicom zauważyć „dziwne” zachowania u swojego malucha. 

Konsultacji lekarskiej wymagają dzieci, u których obserwuje się takie objawy, jak: drżenia kończyn i bródki, drgawki, utrzymujące się asymetryczne ułożenie ciała (wyginanie się w jedną stronę), stale zaciśnięte pięści, przewaga ruchowa jednej rączki czy nóżki. Niekorzystnym objawem w każdym okresie życia dziecka, już od pierwszych tygodni, jest prężenie ciała i odginanie do tyłu głowy. U dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym zdarza się, że napięcie mięśniowe w obrębie osi głowa-tułów jest obniżone (u dziecka powyżej 6. tygodnia życia główka opada ku tyłowi przy podciąganiu za rączki), podczas gdy napięcie kończyn jest wzmożone.               

II półrocze

Istotne jest, aby dziecko w drugim półroczu życia nabywało kolejnych umiejętności, które są ważne dla dalszego rozwoju. Należą do nich raczkowanie, stawanie przy sprzętach, posuwanie się bokiem, krokiem dostawnym wzdłuż mebla. Doskonalenie jednej umiejętności pozwala rozwijać drugą, np. raczkowanie poprawia samodzielne siedzenie. Niewskazane jest zatem przedwczesne sadzanie dziecka i podpieranie go, jak również używanie chodzika. Ominięcie przez dziecko pewnych etapów rozwoju, np. raczkowania i przemieszczanie się „po swojemu” (w siadzie, turlanie się) może być objawem zaburzeń napięcia mięśniowego i również wymaga kontroli lekarza.