Konflikt serologiczny

Niezgodność serologiczna w zakresie układu Rh - hemoliza

Występuje najczęściej wtedy, gdy jest niezgodność serologiczna matki i ojca dziecka w zakresie układu Rh. Jeśli matka jest osobą Rh ujemną, ojciec Rh dodatnią, a dziecko odziedziczy czynnik Rh po ojcu, to nawet gdy bardzo mała ilość krwi dziecka przedostanie się do krwiobiegu matki, u matki wytwarzają się przeciwciała przeciw krwinkom płodu, które przechodzą przez łożysko do krwiobiegu płodu. Te przeciwciała powodują hemolizę, czyli rozpad krwinek czerwonych płodu.

W zależności od stopnia nasilenia hemolizy wyróżnia się kilka postaci choroby hemolitycznej i stosuje różne leczenie. W pierwszej ciąży, której towarzyszy konflikt serologiczny, rzadko dochodzi do powikłań, bo rzadko zdarza się, aby krew dziecka spotkała się z krwią matki. Do takiej sytuacji dochodzi najczęściej podczas porodu, ale należy pamiętać, że także po poronieniu, ciąży ektopowej oraz po zabiegach w czasie ciąży (amniocenteza, biopsja kosmówki).

Czysto hipotetycznie do immunizacji (czyli wytwarzania przez matkę przeciwciał przeciw czynnikowi Rh) może dojść również po omyłkowym przetoczeniu matce krwi Rh dodatniej. Najczęściej do wystąpienia skutków konfliktu serologicznego, czyli do pojawienia się choroby hemolitycznej, dochodzi w kolejnych ciążach. Następstwa choroby hemolitycznej to w postaci najłagodniejszej: niedokrwistość i żółtaczka, a w postaci ciężkiej - uogólniony obrzęk lub obumarcie płodu. Nasilona żółtaczka zagraża uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego.

Profilaktyka w zakresie konfliktu serologicznego

Profilaktyka obejmuje oznaczanie czynnika Rh u wszystkich ciężarnych.  Kobiety z Rh ujemnym, u których nie wykazano przeciwciał, badanie obecności przeciwciał powtarza się w 28. tygodniu ciąży. U ciężarnych z Rh ujemnym u których obecne są przeciwciała, badania powtarza się co 2-4 tygodnie.

Aby uniknąć skutków konfliktu serologicznego w następnej ciąży, kobiecie z czynnikiem Rh ujemnym, która urodziła dziecko z czynnikiem Rh dodatnim, nie później niż 72 godziny po porodzie podaje się immunoglobulinę anty-D.

Obecnie coraz częściej podaje się także immunoglobulinę anty-D około 28. tygodnia ciąży. Immunoglobulinę anty-D podaje się matce nie tylko po urodzeniu dziecka z Rh dodatnim, ale również po poronieniu, ciąży ekotopowej, zabiegach w okresie ciąży oraz po omyłkowym przetoczeniu krwi Rh dodatniej.

Konflikt w obrębie grup głównych AB0

Obecnie, w związku z szeroko stosowaną profilaktyką konfliktu Rh, częściej występuje mniej groźny konflikt w obrębie grup głównych AB0. Dotyczy on sytuacji, w której mama ma krew grupy 0, a dziecko grupy A lub B. Konflikt w grupach ABO może wystąpić już w pierwszej ciąży bez wcześniejszej immunizacji. Jeśli do niego dojdzie, skutkuje to przede wszystkim wystąpieniem żółtaczki (podwyższeniem poziomu bilirubiny u noworodka), a leczy się najczęściej naświetlaniem lampami, czyli fototerapią.

Konsultacja: lek. med. Agnieszka Rudzka-Kocjan, specjalista pediatra