Występuje najczęściej wtedy, gdy jest niezgodność serologiczna matki i ojca dziecka w zakresie układu Rh. Jeśli matka jest osobą Rh ujemną, ojciec Rh dodatnią, a dziecko odziedziczy czynnik Rh po ojcu, to nawet gdy bardzo mała ilość krwi dziecka przedostanie się do krwiobiegu matki, u matki wytwarzają się przeciwciała przeciw krwinkom płodu, które przechodzą przez łożysko do krwiobiegu płodu. Te przeciwciała powodują hemolizę, czyli rozpad krwinek czerwonych płodu.
W zależności od stopnia nasilenia hemolizy wyróżnia się kilka postaci choroby hemolitycznej i stosuje różne leczenie. W pierwszej ciąży, której towarzyszy konflikt serologiczny, rzadko dochodzi do powikłań, bo rzadko zdarza się, aby krew dziecka spotkała się z krwią matki - tak się dzieje się najczęściej podczas porodu, ale należy pamiętać, że także po poronieniu, po ciąży ektopowej, po zabiegach w czasie ciąży (amniocenteza, biopsja kosmówki).
Czysto hipotetycznie do immunizacji (czyli wytwarzania przez matkę przeciwciał przeciw czynnikowi Rh) może dojść również po omyłkowym przetoczeniu matce krwi Rh dodatniej. Najczęściej do wystąpienia skutków konfliktu serologicznego, czyli do pojawienia się choroby hemolitycznej, dochodzi w kolejnych ciążach. Następstwa choroby hemolitycznej to w postaci najłagodniejszej: niedokrwistość i żółtaczka, a w postaci ciężkiej - uogólniony obrzęk płodu, obumarcie płodu. Nasilona żółtaczka zagraża uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego.
Profilaktyka obejmuje oznaczanie czynnika Rh u wszystkich ciężarnych, u kobiet z Rh ujemnym, u których nie wykazano przeciwciał, badanie obecności przeciwciał powtarza się w 28. tygodniu ciąży. U ciężarnych z Rh ujemnym u których obecne są przeciwciała, badania powtarza się co 2-4 tygodnie.
Aby uniknąć skutków konfliktu serologicznego w następnej ciąży, kobiecie z czynnikiem Rh ujemnym, która urodziła dziecko z czynnikiem Rh dodatnim, nie później niż 72 godziny po porodzie podaje się immunoglobulinę anty-D.
Obecnie coraz częściej podaje się także immunoglobulinę anty-D około 28. tygodnia ciąży. Immunoglobulinę anty-D podaje się matce nie tylko po urodzeniu dziecka Rh dodatniego, ale również po poronieniu, ciąży ekotopowej, zabiegach w okresie ciąży i po omyłkowym przetoczeniu krwi Rh dodatniej.
Aby zapobiec powstaniu antyciał w trakcie trwania ciąży, można dodatkowo podać immunoglobulinę. Lekarze podają ją między 28 a 32 tygodniem ciąży (lek w zastrzyku należy wykupić na receptę; cena od 60 do 220 zł). Immunoglobulinę w mniejszej dawce podaje się również kobietom z Rh- po poronieniu, ciąży pozamacicznej, amniopunkcji oraz biopsji.
Obecnie w związku z szeroką stosowaną profilaktyka konfliktu Rh częściej występuje mniej groźny konflikt w obrębie grup głównych - AB0. Dotyczy on najczęściej sytuacji, w której mama ma krew grupy 0, a dziecko grupy A lub B. Konflikt w grupach ABO może wystąpić już w pierwszej ciąży bez wcześniejszej immunizacji. Jeśli do niego dojdzie, skutkuje to przede wszystkim wystąpieniem żółtaczki (podwyższeniem poziomu bilirubiny u noworodka), co leczy się najczęściej naświetlaniem lampami, czyli fototerapią.
Konflikt serologiczny można leczyć poprzez przeprowadzenie plazmoferezy, która polega na usuwaniu przeciwciał z krwi matki.
Konsultacja: lek. med. Agnieszka Rudzka-Kocjan, specjalista pediatra
Powiązane artykuły:
Pierwsze badania noworodka
Linki do źródeł:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Konflikt_serologiczny
http://www.modne.biz/ciaza/konflikt-serologiczny.html
http://www.grabieniec.pl/pokaz_artykul.php?id_artykulu=556
http://www.forumginekologiczne.pl/specjalista/ep,251,Konflikt%20serologiczny
http://mediweb.pl/womens/wyswietl_vad.php?id=648